BRAINFOOD

Τι πάει λάθος με την καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων στην Ελλάδα;

Kαταγραφή εργατικών ατυχημάτων

Δεκάδες θάνατοι, χιλιάδες τραυματισμοί και αριθμοί που αλλάζουν από υπηρεσία σε υπηρεσία. Τι αποκαλύπτουν τα επίσημα στοιχεία και γιατί η Ελλάδα εμφανίζει τόσο διαφορετική εικόνα από την υπόλοιπη Ευρώπη;

Αν ρωτήσεις το ελληνικό κράτος πόσοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας εργατικών ατυχημάτων το 2024, δεν θα πάρεις μία απάντηση. Θα πάρεις τρεις. Η Επιθεώρηση Εργασίας καταγράφει 48 θανάτους, η ΕΛΣΤΑΤ 66 και η Eurostat 55. Αν απευθυνθείς στην Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΟΣΕΤΕΕ) που πραγματοποιεί ανεξάρτητη καταγραφή, ο αριθμός ανεβαίνει στους 149.

Και κάπου εδώ αρχίζουν οι εξηγήσεις. Διαφορετικές μεθοδολογίες, διαφορετικά πεδία κάλυψης, διαφορετικοί νομικοί ορισμοί. Εξηγήσεις υπαρκτές, σε αρκετές περιπτώσεις απολύτως δικαιολογημένες. Μόνο που υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό σε μια χώρα η οποία χρειάζεται τόσες διευκρινίσεις για να περιγράψει τι συμβαίνει στους ανθρώπους που τραυματίζονται ή πεθαίνουν δουλεύοντας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποια υπηρεσία κάνει αναγκαστικά λάθος. Είναι ότι το κράτος διαθέτει πολλαπλές καταγραφές, χωρίς να προσφέρει μια επαρκώς ενοποιημένη και διαφανή εικόνα της διαδρομής κάθε περιστατικού: από την πρώτη αναγγελία μέχρι την αναγνώριση, τη διερεύνηση και την τελική του ταξινόμηση.

Αυτή η αδυναμία δεν αφορά αποκλειστικά τους στατιστικολόγους. Αφορά κυρίως το ποιος προστατεύεται, ποιος αποζημιώνεται και ποιος λογοδοτεί. Γιατί το εργατικό ατύχημα δεν είναι απλώς ένα γεγονός που πρέπει να μετρηθεί. Είναι, πρωτίστως, ένα γεγονός που κάποιος όφειλε να προσπαθήσει να αποτρέψει.

Οι αριθμοί που περιγράφουν διαφορετικές Ελλάδες

Η επίσημη έκθεση της Επιθεώρησης Εργασίας καταγράφει για το 2024 συνολικά 17.359 αναγγελθέντα εργατικά ατυχήματα. Η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει 5.496, ενώ στη Eurostat εμφανίζονται 5.271 μη θανατηφόρα περιστατικά.

Οι αποκλίσεις είναι μεγάλες, αλλά οι φορείς δεν μετρούν ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Η Επιθεώρηση καταγράφει τις αναγγελίες που υποβάλλονται στις υπηρεσίες της, ακόμη και όταν ορισμένα περιστατικά δεν εμπίπτουν τελικά στις κατηγορίες που διερευνά. Η ΕΛΣΤΑΤ χρησιμοποιεί κυρίως ασφαλιστικά δεδομένα μισθωτών του ΕΦΚΑ και συμπληρωματικές πηγές, ενώ η Eurostat εφαρμόζει κοινά ευρωπαϊκά κριτήρια. Στα μη θανατηφόρα ατυχήματα περιλαμβάνει όσα προκαλούν τουλάχιστον τέσσερις πλήρεις ημερολογιακές ημέρες απουσίας από την εργασία.

Ένα περιστατικό μπορεί, επομένως, να αναγνωρίζεται από μια εθνική υπηρεσία και να μην εμφανίζεται στον αντίστοιχο ευρωπαϊκό δείκτη.

Αυτό, ωστόσο, δεν απαντά στο σημαντικότερο ερώτημα: πόσα από τα αρχικά αναγγελθέντα περιστατικά μεταφέρονται από τον έναν μηχανισμό στον άλλο, πόσα αποκλείονται και για ποιους συγκεκριμένους λόγους;

Οι υπηρεσίες δημοσιεύουν αναλυτικά στοιχεία, αλλά οι δημόσιοι απολογισμοί τους δεν επιτρέπουν στον αναγνώστη να παρακολουθήσει με σαφήνεια μια κοινή αλυσίδα καταγραφής και αξιολόγησης. Έτσι, ακόμη και μια μεγάλη απόκλιση μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη γενική επίκληση της μεθοδολογίας, αντί να αποτελέσει αφορμή για ουσιαστική διερεύνηση.

Περισσότερα ατυχήματα, λιγότερες διερευνήσεις

Ανάμεσα στα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας υπάρχει ένα εύρημα που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.

Το 2022 αναγγέλθηκαν 14.388 εργατικά ατυχήματα και διερευνήθηκαν ως προς τα αίτιά τους 11.929. Το 2023 οι αναγγελίες αυξήθηκαν στις 14.920, αλλά οι διερευνήσεις περιορίστηκαν στις 7.827. Το 2024 καταγράφηκαν 17.359 αναγγελίες και μόλις 6.320 διερευνήσεις.

Μέσα σε δύο χρόνια, οι αναγγελίες αυξήθηκαν κατά περίπου 21%, ενώ οι διερευνήσεις μειώθηκαν κατά 47%. Η αναλογία διερευνηθέντων προς αναγγελθέντα περιστατικά υποχώρησε από 83% σε 36,4%.

Η Επιθεώρηση εξηγεί ότι δεν διερευνώνται με τον ίδιο τρόπο όλα τα περιστατικά. Στις εξαιρέσεις περιλαμβάνονται ατυχήματα τροχαίας ή παθολογικής αιτιολογίας, περιστατικά αυτοαπασχολουμένων και ατυχήματα μικρότερης σοβαρότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση που δεν διερευνήθηκε έπρεπε υποχρεωτικά να οδηγήσει σε επιτόπιο έλεγχο. Αλλά τότε τι ακριβώς άλλαξε τόσο δραματικά από το 2022 έως το 2024;

Αυξήθηκαν οι αναγγελίες ήσσονος σοβαρότητας; Μεταβλήθηκαν τα κριτήρια επιλογής; Διαφοροποιήθηκαν οι διαδικασίες ή υπήρξαν οργανωτικοί λόγοι; Η δημοσιευμένη έκθεση αναφέρει τις γενικές κατηγορίες εξαιρέσεων, χωρίς επαρκή ανάλυση που να εξηγεί ολόκληρη τη μεταβολή.

Την ίδια περίοδο, μάλιστα, οι συνολικοί έλεγχοι υγείας και ασφάλειας αυξήθηκαν από 25.907 σε 28.356.

Περισσότεροι γενικοί έλεγχοι, περισσότερες αναγγελίες, αλλά αισθητά λιγότερες διερευνήσεις συγκεκριμένων ατυχημάτων.

Δεν πρόκειται για ταυτόσημους δείκτες. Η αύξηση των ελέγχων αποτελεί μετρήσιμο έργο, όχι όμως αυτομάτως απόδειξη ότι διερευνώνται αποτελεσματικότερα οι συνθήκες κάτω από τις οποίες τραυματίζονται οι εργαζόμενοι.

Οι 23 θάνατοι που άλλαξαν τον απολογισμό

Το πιο αποκαλυπτικό παράδειγμα της σημασίας που έχει η διασύνδεση των δεδομένων βρίσκεται στους θανάτους του 2023.

Τον Ιούλιο του 2025, η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε προσωρινά στοιχεία που περιλάμβαναν 51 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα. Τον Ιούλιο του 2026, ο απολογισμός του ίδιου έτους αναθεωρήθηκε σε 74.

Είκοσι τρεις επιπλέον περιπτώσεις. Αύξηση σχεδόν 45% στον δημοσιευμένο αριθμό των νεκρών.

Η εξήγηση βρίσκεται στο ίδιο το δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ: από το έτος αναφοράς 2023 ενσωματώνονται και θανατηφόρα περιστατικά που καταγράφει η Επιθεώρηση Εργασίας.

Δεν προέκυψαν ξαφνικά 23 νέοι θάνατοι, ούτε η αναθεώρηση αποτελεί απόδειξη σκόπιμης απόκρυψής τους. Μια αλλαγή, όμως, στη χρήση των διαθέσιμων διοικητικών πηγών ήταν αρκετή για να μεταβάλει τον επίσημο αριθμό κατά σχεδόν το μισό.

Αντί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως τεχνική βελτίωση, η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να προκαλέσει δημόσια συζήτηση για το πώς διασταυρώνονταν προηγουμένως τα περιστατικά.

Για το 2024 οι διαφορές παραμένουν: 48 θάνατοι στην Επιθεώρηση, 66 στην ΕΛΣΤΑΤ, 55 στη Eurostat και 149 στην ευρύτερη καταγραφή της ΟΣΕΤΕΕ.

Οι αριθμοί δεν μπορούν να συγκριθούν μηχανικά. Για να εξηγηθεί πλήρως η απόστασή τους απαιτείται αντιστοίχιση των πραγματικών υποθέσεων, των κριτηρίων αναγνώρισης και των κατηγοριών που αποκλείει κάθε φορέας.

Πρόσφατα είχαμε εξετάσει το ανθρώπινο κόστος των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων.

Εδώ το ερώτημα είναι διαφορετικό: τι συμβαίνει όταν ακόμη και η επίσημη αναγνώριση αυτής της απώλειας εξαρτάται από διαφορετικές διοικητικές διαδρομές;

Το ελληνικό παράδοξο στους ευρωπαϊκούς πίνακες

Η ευρωπαϊκή σύγκριση κάνει το πρόβλημα δυσκολότερο να παρακαμφθεί. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 η Ελλάδα εμφάνισε τυποποιημένη συχνότητα περίπου 170 σοβαρών μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων ανά 100.000 εργαζόμενους. Ο αντίστοιχος μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 1.464.

Στην Ελλάδα εμφανίζονται, δηλαδή, σχεδόν εννέα φορές λιγότερα καταγεγραμμένα σοβαρά μη θανατηφόρα ατυχήματα, ακόμη και μετά την προσαρμογή για τις διαφορές στη διάρθρωση της οικονομίας.

Θα περίμενε κανείς μια τόσο μεγάλη απόσταση να αποτυπώνεται και στους θανάτους. Όμως στον τυποποιημένο δείκτη θανατηφόρων ατυχημάτων η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στους δύο θανάτους ανά 100.000 εργαζόμενους, πολύ κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 2,10.

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο σαφής στη σχέση μη θανατηφόρων προς θανατηφόρα ατυχήματα.

Το 2024, η Eurostat κατέγραψε στην ΕΕ περίπου 2,78 εκατομμύρια μη θανατηφόρα περιστατικά και 3.367 θανάτους. Αντιστοιχούσαν περίπου 826 μη θανατηφόρα ατυχήματα για κάθε θάνατο.

Στην Ελλάδα, με 5.271 μη θανατηφόρα και 55 θανατηφόρα περιστατικά, η αναλογία ήταν μόλις 96 προς ένα.

Δεν υπάρχει λόγος να αναμένουμε πανομοιότυπη αναλογία σε κάθε χώρα. Διαφέρουν οι κλάδοι, οι κίνδυνοι και οι διαδικασίες καταγραφής. Αλλά μια τόσο μεγάλη απόκλιση αποτελεί σοβαρό λόγο περαιτέρω διερεύνησης.

Η ίδια η Eurostat επισημαίνει ότι τα εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά μη θανατηφόρων ατυχημάτων ενδέχεται να συνδέονται με υποαναγγελία, με τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων ή με τα οικονομικά κίνητρα που έχει ένας εργαζόμενος να δηλώσει τον τραυματισμό του.

Οι θάνατοι, αντίθετα, θεωρούνται γενικά δυσκολότερο να μην αναφερθούν. Η επισήμανση αυτή δεν αποδεικνύει πόσα ατυχήματα δεν δηλώνονται στην Ελλάδα. Καθιστά, όμως, επισφαλές το συμπέρασμα ότι η χώρα είναι ασφαλέστερη επειδή εμφανίζει λιγότερα καταγεγραμμένα περιστατικά.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να προστατεύονται καλύτερα οι εργαζόμενοι και στο να καταγράφονται λιγότερο συχνά οι τραυματισμοί τους.

Τι αποκαλύπτουν τα συστήματα άλλων χωρών

Η σύγκριση με ευρωπαϊκά κράτη δείχνει και πώς μπορούν να οργανωθούν διαφορετικά η καταγραφή, η ασφαλιστική αναγνώριση και η πρόληψη.

Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, η επίσημη στατιστική δημοσιεύει χωριστά τα ατυχήματα ανάλογα με τις ημέρες ανικανότητας προς εργασία. Για το 2024 αναφέρονται 78.764 ατυχήματα με μηδέν έως τρεις ημέρες ανικανότητας και 40.447 με τουλάχιστον τέσσερις ημέρες.

Η διάκριση έχει σημασία επειδή ο ευρωπαϊκός δείκτης εστιάζει στη δεύτερη κατηγορία. Η Ελλάδα επίσης συλλέγει στοιχεία ανεξαρτήτως ημερών απουσίας. Η διαφορά βρίσκεται στη δυνατότητα περισσότερο συστηματικής δημόσιας παρουσίασης και διασύνδεσής τους.

Στη Φινλανδία λειτουργεί επιπλέον ειδικός φορέας αποζημίωσης εργαζομένων, το TVK, που συγκεντρώνει ασφαλιστικές πληροφορίες και ελέγχει την τήρηση της υποχρεωτικής ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου.

Ο φορέας διασταυρώνει στοιχεία μισθοδοσίας με ασφαλιστικά μητρώα, ώστε να εντοπίζει εργοδότες που ενδέχεται να μην παρέχουν την προβλεπόμενη κάλυψη.

Η λογική είναι ουσιαστική: ο έλεγχος δεν αρχίζει μόνο όταν κάποιος τραυματιστεί, αλλά συνδέεται με τις προϋποθέσεις προστασίας του πριν συμβεί το ατύχημα.

Στη Γερμανία, αντίστοιχα, η υποχρεωτική ασφάλιση εργατικού κινδύνου καταγράφει αναλυτικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες.

Το 2024 οι αρμόδιοι ασφαλιστικοί φορείς δέχθηκαν 90.749 αναγγελίες υποψίας επαγγελματικής ασθένειας. Αναγνωρίστηκαν 26.821 περιπτώσεις, ενώ σε 54.394 δεν επιβεβαιώθηκε η σχετική υποψία.

Καταγράφηκαν επίσης 1.888 θάνατοι εξαιτίας επαγγελματικών ασθενειών, στην πλειονότητά τους συνδεδεμένοι με τον αμίαντο. Πρόκειται για διαφορετική κατηγορία από τα αιφνίδια θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα.

Η σημασία βρίσκεται στη δυνατότητα παρακολούθησης μιας υπόθεσης από την αρχική υποψία έως την τελική αναγνώριση ή απόρριψή της.

Η ασθένεια που δεν φαίνεται ως συνέπεια της εργασίας

Η ελληνική εικόνα γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν φτάνουμε στις επαγγελματικές ασθένειες.

Η χώρα διαθέτει εθνικό κατάλογο και θεσμοθετημένες διαδικασίες αναγνώρισής τους. Δεν διαθέτει, ωστόσο, έναν αντίστοιχα αποτελεσματικό και ολοκληρωμένο μηχανισμό συστηματικής καταγραφής και πιστοποίησης, σύμφωνα με τις επισημάνσεις του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.

Ένα εργατικό ατύχημα συνδέεται συνήθως με συγκεκριμένο γεγονός. Μια επαγγελματική ασθένεια μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να εμφανιστεί.

Ένας εργαζόμενος μπορεί να εκτεθεί επί δεκαετίες σε επικίνδυνες ουσίες. Κάποιος άλλος να υποστεί σταδιακή απώλεια ακοής λόγω συνεχούς θορύβου. Ένας τρίτος να εμφανίσει σοβαρή βλάβη της υγείας του ύστερα από χρόνια επιβλαβών εργασιακών συνθηκών.

Αν η σχέση της ασθένειας με την εργασία δεν διερευνηθεί και δεν αναγνωριστεί, η ασθένεια δεν παύει να υπάρχει. Απλώς αντιμετωπίζεται διαφορετικά.

Ο εργαζόμενος μετατρέπεται σε ασθενή. Η θεραπεία περνά στο σύστημα υγείας, οι οικονομικές συνέπειες στην οικογένεια και η πιθανή εργασιακή αιτία μπορεί να μείνει χωρίς την αναγκαία διερεύνηση.

Από αυτή την αναγνώριση εξαρτώνται, όμως, η πρόληψη, η αποζημίωση και η λογοδοσία.

Από την καταγραφή στην προστασία

Ένα κράτος δεν χρειάζεται υποχρεωτικά έναν μοναδικό αριθμό για όλα τα εργατικά ατυχήματα. Οι αναγγελίες, οι ασφαλιστικές αναγνωρίσεις, οι στατιστικές και οι διερευνήσεις υπηρετούν διαφορετικές ανάγκες.

Χρειάζεται, όμως, να μπορεί να εξηγήσει πώς συνδέονται.

Πόσα περιστατικά αναγγέλθηκαν, πόσα εξετάστηκαν, πόσα αναγνωρίστηκαν, πόσα αποκλείστηκαν και γιατί; Σε ποιους κλάδους επαναλαμβάνονται οι ίδιοι κίνδυνοι; Και κυρίως, περιορίζονται αυτοί οι κίνδυνοι μετά την παρέμβαση των ελεγκτικών αρχών;

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντικό όγκο πληροφοριών. Η ΕΛΣΤΑΤ δημοσιεύει αναλυτικές κατανομές κατά ηλικία, επάγγελμα, κλάδο και τρόπο τραυματισμού. Η Επιθεώρηση συγκεντρώνει αναγγελίες, πραγματοποιεί ελέγχους και διερευνά περιστατικά. Ο ΕΦΚΑ διαχειρίζεται ασφαλιστικά δεδομένα.

Το ερώτημα είναι αν όλη αυτή η δραστηριότητα μετατρέπεται σε ένα συνεκτικό σύστημα πρόληψης.

Η ευθύνη για τις ελλείψεις είναι διαχρονική. Η σημερινή κυβέρνηση, όμως, που έχει αναδείξει την ψηφιοποίηση και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης σε βασικά στοιχεία της πολιτικής της, οφείλει να εξηγήσει γιατί η διασύνδεση των πληροφοριών για την ανθρώπινη ασφάλεια παραμένει τόσο ανεπαρκώς αποτυπωμένη στους δημόσιους απολογισμούς.

Δεν αρκεί να ανακοινώνονται περισσότεροι έλεγχοι, χωρίς να εξηγείται η μείωση των διερευνήσεων. Ούτε να προβάλλονται χαμηλοί ευρωπαϊκοί δείκτες χωρίς να εξετάζεται η πιθανή υποαναγγελία που επισημαίνει η Eurostat.

Ένα σύγχρονο κράτος που δεν ξέρει να μετρά

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη μιλά διαρκώς για αποτελεσματικότητα, ψηφιοποίηση και σύγχρονο κράτος. Κι όμως, επτά χρόνια μετά την ανάληψη της εξουσίας, οι δημόσιες υπηρεσίες εξακολουθούν να παρουσιάζουν διαφορετικές εικόνες για τους εργατικούς τραυματισμούς και θανάτους, χωρίς να εξηγούν επαρκώς τις αποκλίσεις τους.

Δεν λείπουν οι υπηρεσίες, οι μηχανισμοί ή τα δεδομένα. Λείπει η ουσιαστική διασύνδεσή τους και η πολιτική προτεραιότητα να μετατραπούν οι καταγραφές σε εργαλείο πρόληψης. Γιατί όσο δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια πού, πώς και γιατί συμβαίνουν τα ατυχήματα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να εντοπίσουμε τις ευθύνες και να αποτρέψουμε τα επόμενα.

Η στατιστική ασάφεια δεν είναι ουδέτερη. Οι συνέπειές της δεν βαραίνουν εκείνους που συντάσσουν τους απολογισμούς, αλλά τους ανθρώπους που εργάζονται υπό επικίνδυνες συνθήκες.

Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε πραγματικά τη μάστιγα των εργατικών ατυχημάτων, πρέπει πρώτα να μάθουμε να τα μετράμε σωστά. Και αυτό είναι το ελάχιστο που μπορεί να απαιτήσει κανείς από ένα κράτος που φιλοδοξεί να λέγεται σύγχρονο.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter