Γράφει ο Σάββας Παναγιωτίδης
Το 2024, ένας άνθρωπος πέθανε υπό αστυνομική κράτηση στην Ελλάδα. Δεν γνωρίζουμε το όνομά του, την ηλικία ή την εθνικότητά του. Στα στοιχεία που παρέδωσε η ίδια η Αστυνομία δεν αναφέρεται ούτε ο τόπος ούτε η ακριβής ημερομηνία του θανάτου του.
Ένας άνθρωπος πέθανε στα χέρια των αρχών και το κράτος δεν κατάφερε να δώσει ούτε τα βασικά στοιχεία για το ποιος ήταν και πού έχασε τη ζωή του. Στα διαθέσιμα επίσημα αρχεία, ο θάνατός του υπάρχει. Η ταυτότητά του, όχι. Και δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη ιστορία που χάθηκε μέσα στη γραφειοκρατία.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέγραψαν τουλάχιστον 112 θανάτους αλλοδαπών υπό αστυνομική ή διοικητική κράτηση στην Ελλάδα από το 2000 έως το 2026. Η έρευνα περιλαμβάνει τόσο ανθρώπους που κρατούνταν για μεταναστευτικούς λόγους όσο και αλλοδαπούς υπό κράτηση για ποινικές υποθέσεις.
Το πιο ανατριχιαστικό εύρημα δεν είναι μόνο ο αριθμός των νεκρών. Είναι ότι 34 από αυτούς δεν εμφανίζονταν στα επίσημα στατιστικά στοιχεία που παρέδωσε η Ελληνική Αστυνομία στους ερευνητές.
Δεν γνωρίζουμε αν όλοι αυτοί οι θάνατοι είχαν καταγραφεί εσωτερικά σε διαφορετικές υπηρεσίες. Γνωρίζουμε, όμως, ότι η Ελληνική Αστυνομία δεν κατάφερε να παρουσιάσει μια πλήρη, συνεπή και επαληθεύσιμη εικόνα.
Και αυτό, για ένα κράτος που είχε αναλάβει την ευθύνη της ζωής αυτών των ανθρώπων, είναι από μόνο του εξαιρετικά σοβαρό.
Οι νεκροί ως διοικητικό βάρος
Η ερευνητική ομάδα της Οξφόρδης χρειάστηκε να συγκεντρώσει αστυνομικά έγγραφα, δημοσιογραφικά ρεπορτάζ, εκθέσεις διεθνών οργανισμών και μαρτυρίες πρώην κρατουμένων για να ανασυνθέσει όσα θα έπρεπε να υπάρχουν ήδη σε ένα αξιόπιστο δημόσιο αρχείο.
Σε 25 περιπτώσεις, τα διαθέσιμα αστυνομικά στοιχεία δεν περιείχαν ουσιαστικά τίποτα περισσότερο από το έτος και την περιοχή του θανάτου. Ακόμη και διαφορετικές επίσημες καταγραφές παρουσίαζαν αντιφάσεις μεταξύ τους.
Όταν οι ερευνητές ζήτησαν περισσότερες πληροφορίες, η Αστυνομία επικαλέστηκε αρχικά την εμπιστευτικότητα ερευνών που βρίσκονταν σε εξέλιξη. Μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, υποστήριξε ότι τα στοιχεία δεν διατηρούνται σε ψηφιακές βάσεις και πως η αναλυτική παροχή τους θα προκαλούσε υπερβολικό διοικητικό φόρτο.
Ας σταθούμε λίγο σε αυτό. Ένα κράτος που διαθέτει μηχανισμούς για να εντοπίζει, να συλλαμβάνει, να ταυτοποιεί και να κρατά ανθρώπους, δηλώνει ότι η συγκέντρωση λεπτομερών στοιχείων για όσους πέθαναν στα χέρια του αποτελεί υπερβολικό διοικητικό βάρος.
Η γραφειοκρατία, που δεν δυσκολεύεται να στερήσει την ελευθερία ενός ανθρώπου, ξαφνικά δυσκολεύεται να δώσει λογαριασμό για τον θάνατό του.
Κράτηση χωρίς γιατρό, απελπισία χωρίς διέξοδο
Από τους 112 καταγεγραμμένους θανάτους, οι 84 συνδέονται με αστυνομικά τμήματα, όπου δεν υπάρχει μόνιμο ιατρικό προσωπικό. Σε 44 περιπτώσεις η αυτοκτονία αναφέρεται ως αιτία θανάτου στις επίσημες πηγές, ενώ για 36 ανθρώπους οι αρχές δεν παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την αιτία.
Οι αριθμοί δεν επιτρέπουν να αποδοθεί κάθε θάνατος στην ίδια αιτία. Επιβάλλουν, όμως, να εξεταστούν οι συνθήκες μέσα στις οποίες συνέβησαν.
Τον Ιούνιο του 2026, στην Αμυγδαλέζα βρίσκονταν 704 κρατούμενοι, με δύο γιατρούς και δύο ψυχολόγους. Στην Κόρινθο, όπου κρατούνταν 385 άνθρωποι, δεν υπήρχε ούτε γιατρός ούτε ψυχολόγος.
Πρώην κρατούμενοι περιγράφουν καθυστερήσεις στην πρόσβαση σε θεραπεία, ενώ εργαζόμενοι στις υγειονομικές υπηρεσίες καταγγέλλουν οργανωτικές ελλείψεις και περιστατικά παρεμπόδισης της ιατρικής φροντίδας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει επίσης επισημάνει ότι ορισμένοι θάνατοι σε αστυνομική κράτηση θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.
Μια χώρα δεν μπορεί να επικαλείται διαρκώς τη δημόσια ασφάλεια και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει την υγεία των ανθρώπων που κρατά ως δευτερεύουσα υποχρέωση. Η στέρηση της ελευθερίας δεν συνεπάγεται στέρηση του δικαιώματος στην περίθαλψη. Αντιθέτως, δημιουργεί αυξημένη ευθύνη για το κράτος που αποφασίζει την κράτηση.
Η πολιτική της αυστηρότητας και το τίμημά της
Οι 112 θάνατοι εκτείνονται σε 26 χρόνια και αφορούν τη διακυβέρνηση περισσότερων του ενός κομμάτων. Η αποτυχία της καταγραφής και η ανεπαρκής προστασία των κρατουμένων δεν γεννήθηκαν χθες.
Ωστόσο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη επέλεξε να διευρύνει περαιτέρω την κατασταλτική αντιμετώπιση της μετανάστευσης. Με τον νόμο 5226/2025 αυστηροποίησε το πλαίσιο για την παράτυπη παραμονή και διεύρυνε τις δυνατότητες κράτησης.
Η πολιτική αυτή παρουσιάζεται ως αποφασιστικότητα απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση. Όμως η αυστηρότητα δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά με τη διάρκεια της κράτησης ή το ύψος της ποινής. Μετριέται και με την αυστηρότητα που επιδεικνύει το ίδιο το κράτος απέναντι στις δικές του παραλείψεις.
Και εδώ η εικόνα είναι εξαιρετικά προβληματική. Η κυβέρνηση επενδύει πολιτικά στον έλεγχο των συνόρων και στις επιστροφές, ενώ η νέα έρευνα αναδεικνύει ένα σύστημα που εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρά κενά στην υγειονομική φροντίδα και στη δημόσια λογοδοσία.
Αυτό δεν είναι απλώς πρόβλημα κακής διοίκησης. Είναι ζήτημα δημοκρατικού ελέγχου μιας εξουσίας που ασκείται πάνω σε ανθρώπους σχεδόν αόρατους για την υπόλοιπη κοινωνία.
Οι περισσότεροι δεν έχουν πολιτική επιρροή, πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης ή ανθρώπους που μπορούν εύκολα να απαιτήσουν απαντήσεις εκ μέρους τους. Η απόσταση από τη δημόσια προσοχή κάνει ακόμη πιο επιτακτική την υποχρέωση της Πολιτείας να εγγυάται τα δικαιώματά τους.
Η δημοσίευση ενός αξιόπιστου μητρώου θανάτων, η ανεξάρτητη διερεύνηση κάθε περιστατικού και η πραγματική πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη δεν είναι παραχωρήσεις προς τους μετανάστες. Είναι στοιχειώδεις υποχρεώσεις ενός κράτους δικαίου.
Οι ερευνητές της Οξφόρδης προειδοποιούν ότι οι 112 θάνατοι αποτελούν κατώτατο τεκμηριωμένο αριθμό. Ο πραγματικός απολογισμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος.
Το ελληνικό κράτος γνωρίζει πώς να μετρά τις συλλήψεις, τις κρατήσεις και τις απελάσεις. Οφείλει να μπορεί να μετρά με την ίδια ακρίβεια και τους ανθρώπους που πεθαίνουν υπό την ευθύνη του.
Γιατί όταν ένας άνθρωπος μπαίνει ζωντανός σε ένα κρατητήριο και βγαίνει νεκρός, η υποχρέωση του κράτους δεν τελειώνει με τη συμπλήρωση ενός εγγράφου.
Αρχίζει με την απαίτηση να εξηγήσει τι συνέβη. Και να αποδείξει τι έκανε για να μην ξανασυμβεί.







