«Βλέπει όνειρα σημαδιακά η μνήμη; Ναι, βλέπει συχνά το ίδιο εφιαλτικό όνειρο ότι παντρεύεται έναν θάνατο οριστικό».
Η Κική Δημουλά μάς παραδίδει, γράφοντας για τις επετείους, μια βαθιά υπαρξιακή αγωνία: τον φόβο του οριστικού θανάτου της μνήμης. Όχι μόνο μέσα από τη λήθη (Ξεχνάς, θάνατος οριστικός) αλλά και από την εξημέρωσή της, την μετατροπή της δηλαδή σε μια ακίνδυνη, επετειακή αφήγηση, αποσυνδεδεμένη από όσα την κατέστησαν ιστορικά αναγκαία. Η μνήμη πεθαίνει και όταν παύουμε να αναμετριόμαστε μαζί της.
Υπό αυτό το πρίσμα, διαβάζεται αλλιώς η απόφαση της Πρυτανείας του ΕΜΠ (9.11.2026) για τους φετινούς εορτασμούς της φοιτητικής εξέγερσης, η οποία προβλέπει περιορισμό της πρόσβασης, συγκεκριμένα ωράρια λειτουργίας και αποκλεισμό των εσωτερικών χώρων του Πολυτεχνείου από τις επετειακές εκδηλώσεις της χάριν της ανάγκης προστασίας του ιστορικού συγκροτήματος (που είναι υπαρκτή).
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός του Νοεμβρίου του 1973. Είναι «η πιο γνωστή σελίδα της αντιστασιακής πολιτικής δράσης της σύγχρονης ιστορίας» και διαθέτει ένα χαρακτηριστικό που δυσκολεύει την ένταξή της σε μια ουδέτερη εθνική αφήγηση: την εξεγερτική της ταυτότητα.
Γιατί δεν ήταν μια συναινετική στιγμή της ελληνικής ιστορίας αλλά μια πράξη ρήξης, ανυπακοής και συλλογικής αμφισβήτησης απέναντι σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Η ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου δεν εξαντλείται στην αντίσταση κατά της δικτατορίας. Εμπεριέχει και το ερώτημα της νομιμοποίησης της εξουσίας, των ορίων της υπακοής και της δυνατότητας των πολιτών να αμφισβητούν.
Το κτιριακό συγκρότημα της Πατησίων εντός του οποίου απαγορεύτηκε η είσοδος καθ’ όλη τη διάρκεια των φετινών εορτασμών δεν αποτελείται από ουδέτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Ο ιστορικός αυτός τόπος εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα για τη δημοκρατία, την ελευθερία, την κρατική βία.
Ίσως γι αυτό, όχι πολλά χρόνια μετά το ’73, είχε αναδυθεί ήδη μια διπλή ανάγνωση: το Πολυτεχνείο ως παράδειγμα προς μίμηση και το Πολυτεχνείο ως ιστορική εξαίρεση. Τα τελευταία χρόνια( της κρίσης και εντεύθεν) πολλαπλασιάζονται οι προσπάθειες να «κοντύνει» ο ηρωισμός των εξεγερμένων, να περιοριστεί η σημασία της ανυπακοής τους, και να σχετικοποιηθεί η συνεισφορά της εξέγερσης στην πτώση του καθεστώτος.
Η Πρυτανεία του Πολυτεχνείου αποφάσισε να προστατέψει το κτίριο αλλά μάλλον αφήνει έκθετο και απροστάτευτο το περιεχόμενο της επετείου. Ποιό είναι άραγε το ιστορικό και ακαδημαϊκό της καθήκον; Ναι, να προστατέψει τον ιστορικό τόπο από καταστροφές. Αλλά δεν υποχρεούται να αναζητήσει εκείνους τους τρόπους ώστε να μην αποκοπεί το Πολυτεχνείο από την κοινωνία; Ήταν μονόδρομος να μην μπορεί να εορτάσει εντός του κτιρίου ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967–1974 (Σ.Φ.Ε.Α.) ; Αν ναι, κάτι είναι πολύ λάθος. Γιατί το Πολυτεχνείο δεν είναι μόνο όσα συνέβησαν τότε.
Η Κική Δημουλά, με τη χαρακτηριστική ειρωνεία απέναντι στον χρόνο και την απώλεια, μας υπενθυμίζει την παράδοξη δύναμη της επετείου. Κάπως σαν απάντηση:
«Θα σας ξαναδούμε όλους του χρόνου, ακριβώς την ίδια μέρα, μαζί με όλη την πρώτη της φορά, επακριβώς».
Πηγές:
Αθανασιάδης, Χάρης. «Το Πολυτεχνείο ως πεδίο μάχης, 2011-2019». Στο Εθνικές Επέτειοι – Μορφές διαχείρισης της μνήμης και της Ιστορίας, επιμέλεια Χάρης Αθανασιάδης και Πολυμέρης Βόγλης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2023.
Δημουλά, Κική. Εκλήθην ομιλήτρια. Αθήνα: Ίκαρος, 2022.







