Πριν αρχίσει κανείς να σκέφτεται το παιδικό δωμάτιο, πρέπει να έχει ένα σπίτι. Πριν υπολογίσει το κόστος ενός παιδιού, πρέπει να ξέρει αν ο μισθός του θα φτάσει μέχρι το τέλος του μήνα. Και πριν αποφασίσει να μεγαλώσει μια οικογένεια, χρειάζεται να αισθάνεται ότι η ζωή του δεν μπορεί να ανατραπεί από την επόμενη αύξηση του ενοικίου ή την απώλεια μιας δουλειάς.
Στην Ελλάδα του 2026, τίποτα από αυτά δεν είναι αυτονόητο. Παρ’ όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση για το δημογραφικό εξακολουθεί να επικεντρώνεται κυρίως σε όσους δεν κάνουν παιδιά, πολύ λιγότερο στις συνθήκες μέσα στις οποίες καλούνται να τα μεγαλώσουν.
Τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Το 2025 καταγράφηκαν μόλις 65.618 γεννήσεις, μειωμένες κατά 4,2% σε σχέση με το 2024. Την ίδια χρονιά οι θάνατοι έφτασαν τους 121.841. Η φυσική μείωση του πληθυσμού ξεπέρασε τους 56.000 ανθρώπους.
Οι αριθμοί δεν επιδέχονται ωραιοποίηση. Η εξήγησή τους, όμως, απαιτεί περισσότερα από διαπιστώσεις περί υπογεννητικότητας και κυβερνητικές εκκλήσεις για τη σημασία της οικογένειας.
Σχεδόν 31 ετών για να φύγεις από το πατρικό
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, οι νέοι στην Ελλάδα εγκαταλείπουν το πατρικό τους σπίτι σε εκτιμώμενη μέση ηλικία 30,9 ετών, έναντι 26,3 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί.
Το 2024, σύμφωνα με τη Eurostat, το κόστος στέγασης απορροφούσε κατά μέσο όρο το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Και για έναν νέο που αναζητά πρώτη κατοικία, χωρίς αποταμιεύσεις ή οικογενειακή περιουσία, η πραγματικότητα μπορεί να είναι ακόμη δυσκολότερη.
Η συγκατοίκηση με τους γονείς δεν αποτελεί πάντοτε επιλογή. Συχνά είναι ο μόνος τρόπος να περισσέψουν κάποια χρήματα.
Κι έτσι, μια ολόκληρη περίοδος της ζωής αναβάλλεται. Η ανεξαρτησία, η συγκατοίκηση με έναν σύντροφο, η σκέψη για ένα παιδί μεταφέρονται διαρκώς για αργότερα.
Αυτό το «αργότερα» έχει αποκτήσει σχεδόν μόνιμη θέση στη ζωή πολλών νέων ανθρώπων.
Ο ΟΟΣΑ περιγράφει μια γενιά σε αναμονή
Τον Αύγουστο, ο ΟΟΣΑ δημοσίευσε ειδική έκθεση για τις δυσκολίες των νέων στην Ελλάδα να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία.
Τα συμπεράσματα είναι αποκαλυπτικά. Παρά τη βελτίωση της απασχόλησης μετά την οικονομική κρίση, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά στις διεθνείς συγκρίσεις για την εργασία και τις αμοιβές των νέων.
Το 2025 εργαζόταν το 36% των ατόμων ηλικίας 15–29 ετών, έναντι 50% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει επίσης τη μεγάλη παρουσία εποχικών θέσεων στον τουρισμό, τους χαμηλούς μισθούς και τις δυσκολίες πρόσβασης σε προσιτή κατοικία.
Στην ίδια έκθεση, ο δείκτης γονιμότητας της Ελλάδας υπολογίζεται σε μόλις 1,2 παιδιά ανά γυναίκα για το 2024.
Η χαμηλή γεννητικότητα ασφαλώς δεν οφείλεται αποκλειστικά στην οικονομία. Οι κοινωνικές αντιλήψεις αλλάζουν, οι άνθρωποι αποκτούν διαφορετικές προτεραιότητες και η επιλογή να μη γίνει κάποιος γονιός είναι εξίσου σεβαστή.
Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο να μη θέλεις παιδιά και στο να εγκαταλείπεις την επιθυμία σου επειδή δεν μπορείς να τα υποστηρίξεις.
Μια σοβαρή δημογραφική πολιτική οφείλει να ενδιαφέρεται πρωτίστως για το δεύτερο.
Επιδόματα για παιδιά, ανασφάλεια για τους γονείς
Στις 9 και 10 Νοεμβρίου, στο συνέδριο του ΟΟΣΑ στα Χανιά, η κυβέρνηση παρουσίασε ξανά τις πρωτοβουλίες της για την αντιμετώπιση του δημογραφικού.
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος αναφέρθηκε σε πρόγραμμα 56 μέτρων, συνολικού ύψους άνω των 8 δισεκατομμυρίων ευρώ, και προανήγγειλε δέκα πρόσθετες παρεμβάσεις για τη στέγαση από τα τέλη Νοεμβρίου.
Η κυβερνητική αναγνώριση του προβλήματος δεν αμφισβητείται. Το ερώτημα είναι αν οι πολιτικές που εφαρμόζονται αλλάζουν αρκετά τις συνθήκες που το δημιουργούν.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η εισοδηματική στήριξη των οικογενειών στην Ελλάδα παραμένει σχετικά περιορισμένη. Για νοικοκυριά με μέσους μισθούς, τα οικογενειακά επιδόματα προσφέρουν μικρή ουσιαστική αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Και τα επιδόματα, όσο αναγκαία κι αν είναι, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν έναν αξιοπρεπή μισθό, μια σταθερή κατοικία ή έναν διαθέσιμο βρεφονηπιακό σταθμό.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο οξύ για τις γυναίκες, που εξακολουθούν να επωμίζονται δυσανάλογο μέρος της φροντίδας των παιδιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η περιορισμένη διαθεσιμότητα υπηρεσιών φροντίδας εξακολουθεί να συμβάλλει στη χαμηλότερη συμμετοχή των γυναικών στην ελληνική αγορά εργασίας.
Για πολλές εργαζόμενες, επομένως, η απόφαση να αποκτήσουν παιδί συνοδεύεται από ένα επιπλέον ερώτημα: τι θα συμβεί στη δουλειά και στο εισόδημά τους;
Το δημογραφικό είναι και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη μιλά συχνά για την ανάγκη να αντιστραφεί η δημογραφική πορεία της χώρας. Την ίδια στιγμή, οι νέοι αντιμετωπίζουν μια στεγαστική αγορά που απορροφά δυσανάλογο μέρος των εισοδημάτων τους και μια αγορά εργασίας στην οποία η οικονομική αυτονομία εξακολουθεί να κατακτάται με μεγάλη δυσκολία. Δεν πρόκειται για δύο άσχετες συζητήσεις.
Μια χώρα που θέλει περισσότερες γεννήσεις πρέπει να εξασφαλίζει ότι η δημιουργία οικογένειας δεν θα σημαίνει οικονομική εξάντληση. Ότι η απόκτηση ενός παιδιού δεν θα αποτελεί απειλή για την επαγγελματική πορεία μιας γυναίκας. Ότι οι γονείς δεν θα χρειάζεται να στηρίζονται αποκλειστικά στους παππούδες για να μπορούν να εργαστούν.
Αυτά απαιτούν δημόσιες υποδομές φροντίδας, περισσότερη προσιτή κατοικία, προστασία της εργασίας και μισθούς που επιτρέπουν κάτι περισσότερο από την καθημερινή επιβίωση.
Το δημογραφικό δεν θα λυθεί με ένα μέτρο ούτε υπάρχει εγγύηση ότι καλύτερες οικονομικές συνθήκες θα οδηγήσουν αυτομάτως σε περισσότερες γεννήσεις.
Υπάρχει, ωστόσο, κάτι που μπορεί να κάνει το κράτος χωρίς να περιμένει κανένα δημογραφικό αποτέλεσμα: να βελτιώσει τη ζωή των ανθρώπων που κατοικούν ήδη σε αυτή τη χώρα.
Η κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την οικογένεια ως εθνική προτεραιότητα και την οικονομική ασφάλεια των ανθρώπων που θα τη δημιουργήσουν ως ατομική τους υπόθεση.
Γιατί πριν αναρωτηθούμε πόσα παιδιά θα γεννηθούν στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, ίσως αξίζει να απαντήσουμε σε ένα πιο άμεσο ερώτημα.
Πόσοι νέοι μπορούν σήμερα να φανταστούν το μέλλον τους εδώ, χωρίς να φοβούνται ότι δεν θα καταφέρουν να το πληρώσουν;







