BIG PICTURE

Η αστυνομική βία έχει πρόσωπο, η ατιμωρησία έχει μηχανισμό

Editorial εικονογράφηση αστυνομικής καταστολής, με αστυνομικό των ΜΑΤ να υψώνει γκλοπ πάνω από τραυματισμένη διαδηλώτρια, με φόντο το Πολυτεχνείο και συγκεντρωμένους διαδηλωτές.

Ένα χτύπημα με γκλοπ, μια τραυματισμένη φοιτήτρια και ακόμη μία ΕΔΕ. Το περιστατικό μετά την πορεία του Πολυτεχνείου φέρνει ξανά στο προσκήνιο τα κενά στον έλεγχο της αστυνομικής αυθαιρεσίας και την απουσία ουσιαστικής λογοδοσίας.

Περπατούσε στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, όταν είδε έναν αστυνομικό των ΜΑΤ να τρέχει προς κάποιον που βρισκόταν μπροστά της. Δεν πρόλαβε να καταλάβει τι συνέβαινε. Δέχθηκε ένα δυνατό χτύπημα στο πίσω μέρος του κεφαλιού και σωριάστηκε στην άσφαλτο. Σηκώθηκε με δυσκολία, πέρασε στο απέναντι πεζοδρόμιο και δέχθηκε τη βοήθεια περαστικών.

Αυτή είναι η μαρτυρία της φοιτήτριας που τραυματίστηκε μετά την πορεία για το Πολυτεχνείο, στις 17 Νοεμβρίου. Το χτύπημα με γκλοπ έχει καταγραφεί σε βίντεο που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο. Στο υλικό διακρίνεται αστυνομικός των ΜΑΤ να χτυπά τη γυναίκα, ενώ ακολουθεί χρήση χημικών.

Η επέτειος της εξέγερσης κατά της δικτατορίας ολοκληρώθηκε με εικόνες μιας νεαρής γυναίκας αιμόφυρτης στο οδόστρωμα. Και το ελληνικό κράτος, το οποίο κάθε χρόνο τιμά επισήμως όσους αντιστάθηκαν στην αυθαιρεσία της εξουσίας, βρέθηκε την επόμενη ημέρα να εξηγεί γιατί ένας ένστολος χτυπούσε μια διαδηλώτρια στο κεφάλι.

Η απάντηση ήρθε με τη γνώριμη διαδικασία: Ένορκη Διοικητική Εξέταση, εισαγγελική παρέμβαση, μετακίνηση αστυνομικού και διαβεβαιώσεις περί «μηδενικής ανοχής».

Μόνο που η λογοδοσία δεν είναι μια ανακοίνωση που εκδίδεται αφού οι εικόνες έχουν ήδη κάνει τον γύρο του διαδικτύου.

Η βία που δεν χωρά στην επίσημη περιγραφή

Η πορεία της 17ης Νοεμβρίου συγκέντρωσε περίπου 25.000 ανθρώπους στην Αθήνα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΛ.ΑΣ., και ολοκληρώθηκε ομαλά.

Ακολούθησαν επεισόδια στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Η Αστυνομία ανέφερε επιθέσεις με πέτρες κατά αστυνομικών δυνάμεων, ενώ σε διαφορετικά περιστατικά είχαν τραυματιστεί δύο αστυνομικοί. Καταγράφηκαν επίσης 23 προσαγωγές και τέσσερις συλλήψεις.

Η ίδια η ΕΛ.ΑΣ. ανακοίνωσε ότι ενημερώθηκε για τρεις τραυματισμένες γυναίκες, για τις οποίες μερίμνησε να εξασφαλιστεί διακομιδή σε νοσοκομείο.

Όμως οι επίσημες αναφορές σε επεισόδια και επιχειρησιακές κινήσεις δεν απαντούν στο ουσιώδες: τι ακριβώς δικαιολογούσε τη χρήση βίας απέναντι σε μια γυναίκα που, σύμφωνα με τη μαρτυρία της, περπατούσε στον δρόμο και δεν είχε αντιληφθεί καν τον αστυνομικό που την πλησίαζε;

Η ύπαρξη επεισοδίων δεν καταργεί την υποχρέωση της Αστυνομίας να ενεργεί με αναγκαιότητα και αναλογικότητα. Ούτε μετατρέπει έναν ολόκληρο δρόμο σε χώρο όπου κάθε πολίτης μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εν δυνάμει απειλή.

Ακόμη και η εκπρόσωπος της ΕΛ.ΑΣ., Κωνσταντία Δημογλίδου, αναγνώρισε δημόσια ότι όσα κι αν είχαν προηγηθεί δεν μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη χρήση βίας απέναντι σε ανθρώπους που αποχωρούσαν από την πορεία.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν η αστυνομική ηγεσία γνωρίζει να διατυπώνει τις σωστές αρχές. Είναι κατά πόσο αυτές εφαρμόζονται από τους ανθρώπους στους οποίους το κράτος έχει παραχωρήσει το δικαίωμα να ασκούν νόμιμη βία.

Η ΕΔΕ ως μόνιμη επωδός

Στις 18 Νοεμβρίου, το Αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ. ανακοίνωσε ότι κινείται η διαδικασία μετακίνησης ενός αστυνομικού και εξετάζεται το ενδεχόμενο διαθεσιμότητάς του. Παράλληλα, ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, Αριστείδης Κορέας, διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση για ενδεχόμενη επικίνδυνη σωματική βλάβη.

Οι διαδικασίες αυτές είναι αναγκαίες. Δεν αποτελούν, όμως, απόδειξη ότι έχει αποδοθεί ευθύνη.

Και η δυσπιστία απέναντι στην αποτελεσματικότητα του εσωτερικού ελέγχου δεν προκύπτει από κάποια γενικευμένη προκατάληψη κατά της Αστυνομίας. Προκύπτει από τα ευρήματα ανεξάρτητων θεσμών.

Στην ετήσια έκθεση για το 2025, ο Συνήγορος του Πολίτη, ως Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας, κατέγραψε 272 υποθέσεις, αυξημένες κατά 53% σε σχέση με το 2024. Πρόκειται για αύξηση των υποθέσεων που έφτασαν στον Μηχανισμό, όχι απόδειξη αντίστοιχης αύξησης των πραγματικών περιστατικών.

Το πιο ουσιαστικό εύρημα βρίσκεται αλλού: σε περίπου δύο από τις τρεις έρευνες που αξιολόγησε, ο Συνήγορος διατύπωσε επιφυλάξεις για την πληρότητά τους και προχώρησε σε παρατηρήσεις και συστάσεις.

Επομένως, όταν ανακοινώνεται μία ακόμη ΕΔΕ, υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι να απαιτούμε περισσότερα από τη διαβεβαίωση ότι η υπόθεση διερευνάται.

Ποιοι θα καταθέσουν; Θα εξεταστεί ολόκληρο το διαθέσιμο οπτικοακουστικό υλικό; Θα διερευνηθούν οι εντολές που είχαν δοθεί στις διμοιρίες και η συμπεριφορά των υπόλοιπων αστυνομικών; Θα δημοσιοποιηθούν τα βασικά συμπεράσματα;

Η μετακίνηση ενός αστυνομικού μπορεί να αποτελεί προσωρινό διοικητικό μέτρο. Δεν είναι πειθαρχική καταδίκη, δεν υποκαθιστά την ποινική διερεύνηση και ασφαλώς δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η συνολική λειτουργία μιας αστυνομικής επιχείρησης.

Το γκλοπ έχει κάτοχο, οι εντολές έχουν υπογραφές

Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι η ίδια η ΕΛ.ΑΣ., στην ανακοίνωσή της, υπενθύμισε ένα παρόμοιο διοικητικό μέτρο για περιστατικό στις 21 Οκτωβρίου, στον σταθμό του Μετρό της Ομόνοιας, όταν είχε καταγραφεί χρήση χημικών από αστυνομικό μετά από πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο.

Δύο περιστατικά μέσα σε λιγότερο από έναν μήνα, δύο δημόσιες αντιδράσεις και η ίδια διοικητική απάντηση.

Αυτό δεν αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα για ολόκληρη την Αστυνομία. Αρκεί όμως για να τεθεί ένα σοβαρό ερώτημα προς την πολιτική και φυσική ηγεσία της: τι αλλάζει στην εκπαίδευση, στις επιχειρησιακές εντολές και στην εποπτεία των δυνάμεων καταστολής όταν καταγράφονται τέτοιες συμπεριφορές;

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει επενδύσει πολιτικά στην έννοια της ασφάλειας, στην ενίσχυση της αστυνόμευσης και στη διατήρηση της δημόσιας τάξης. Αυτή η επιλογή συνεπάγεται και αυξημένη υποχρέωση να εξηγεί πώς ελέγχεται η δύναμη που διαθέτει στους αστυνομικούς.

Η ασφάλεια, άλλωστε, δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά την προστασία του πολίτη από το έγκλημα. Περιλαμβάνει και την προστασία του από την αυθαίρετη χρήση κρατικής εξουσίας.

Το δικαίωμα στη διαδήλωση δεν εξαρτάται από το αν η κυβέρνηση συμφωνεί με τα αιτήματα των διαδηλωτών. Ούτε η σωματική ακεραιότητα ενός ανθρώπου μπορεί να τελεί υπό την προϋπόθεση ότι όλα γύρω του εξελίσσονται ειρηνικά.

Η φοιτήτρια που χτυπήθηκε στην Αλεξάνδρας στάθηκε τυχερή που μπόρεσε να σηκωθεί και να απομακρυνθεί. Η ίδια μίλησε δημόσια για τον τραυματισμό της και ευχαρίστησε τους ανθρώπους που έσπευσαν να τη βοηθήσουν.

Η υπόθεσή της δεν πρέπει να τελειώσει με την απομάκρυνση ενός αστυνομικού από μια υπηρεσία ή με ένα πόρισμα που θα μείνει στα συρτάρια.

Γιατί η πραγματική «μηδενική ανοχή» δεν αποδεικνύεται όταν η Αστυνομία καταδικάζει εκ των υστέρων ένα χτύπημα που καταγράφηκε σε βίντεο. Αποδεικνύεται όταν υπάρχουν μηχανισμοί ικανοί να το αποτρέψουν, να το διερευνήσουν ανεξάρτητα και να αποδώσουν ευθύνες, χωρίς να χρειάζεται πρώτα να το παρακολουθήσει ολόκληρη η χώρα.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter