Γράφει ο Γιάννης Μυλόπουλος
Πως εξηγούνται μια σειρά από αντιφατικές και… περίεργες εξελίξεις όσον αφορά στην ενεργειακή πολιτική της χώρας μας τα τελευταία χρόνια;
Πως εξηγείται, δηλαδή, το γεγονός ότι η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, ενώ έχει κάνει μια από τις μεγαλύτερες προόδους ως προς την ένταξη «πράσινων» μορφών ενέργειας στο ενεργειακό της μίγμα, με περισσότερο από το 50% της ενέργειας που παράγει να προέρχεται από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, (ΑΠΕ), με την αιολική να συμβάλει κατά 22%, την ηλιακή κατά 20% – 22%, την υδροηλεκτρική 6% – 12% και τη βιομάζα κατά 1%, παρόλα αυτά να είναι από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη ως προς την ενεργειακή ακρίβεια και ως προς την ενεργειακή φτώχεια;
Πως εξηγείται, δηλαδή, το αντιφατικό γεγονός ότι ενώ η Ελλάδα πλέον σήμερα έχει ενσωματώσει στο ενεργειακό της μίγμα κατά περισσότερο από 50% φτηνή και εγχώρια «πράσινη» ενέργεια, εντούτοις είναι η ευρωπαϊκή χώρα με τη διπλάσια ενεργειακή φτώχεια και μια από τις χώρες με τη μεγαλύτερη ενεργειακή ακρίβεια σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη;
Πως γίνεται, δηλαδή, ενώ στη χώρα μας η 1 στις 2 Κιλοβατώρες που παράγονται να προέρχεται από εγχώριες και φτηνές «πράσινες» μορφές ενέργειας, να είμαστε η μόνη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία το ρεύμα αυξήθηκε την τελευταία χρονιά κατά 4,2%, την ώρα που στην υπόλοιπη Ευρώπη μειώθηκε κατά 1,4%, ενώ ειδικά στην Ευρωζώνη μειώθηκε κατά 5,6%;
Και επιπλέον, πως γίνεται και ενώ η τιμή του ρεύματος από το 2019 μέχρι σήμερα στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 30%, ειδικά στην Ελλάδα της σημαντικής «πράσινης» ανάπτυξης, να αυξήθηκε κατά 50%;
Τα παράδοξα, όμως, με την «πράσινη» ενέργεια στην Ελλάδα δεν σταματούν στο θέμα της ενεργειακής ακρίβειας.
Επεκτείνονται και στο μέγα ζήτημα της φτωχοποίησης, της εγκατάλειψης και της ερημοποίησης της υπαίθρου.
Καθώς οι (ΑΠΕ), από εναλλακτικές ενεργειακές μορφές ενέργειας που, όπου αλλού έχουν εφαρμοστεί, έχουν συμβάλει σημαντικά σε μια «πράσινη» μετάβαση προς μια βιώσιμη αναπτυξιακή προοπτική, ειδικά στη χώρα μας έχουν γίνει ανεπιθύμητες από τις τοπικές κοινωνίες και τελικά αιτία για ύφεση της αγροτικής οικονομίας και για εγκατάλειψη και απερήμωση της υπαίθρου.
Τι φταίει, δηλαδή, που μόνο στη χώρα μας συμβαίνει η αγροτική ανάπτυξη να πλήττεται από την εγκατάσταση των ΑΠΕ σε δάση, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και βοσκοτόπια, ενώ ταυτόχρονα η ύπαιθρος να εγκαταλείπεται από τους κατοίκους της και να ερημώνει;
Αντί, δηλαδή, η μεγάλη ανάπτυξη των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια να έχει συμβάλει ώστε η ενεργειακή πολιτική να αποκτήσει χαρακτηριστικά βιωσιμότητας, να έχει, δηλαδή, ανθεκτικότητα, χαμηλό κόστος ρεύματος και μεγάλη κοινωνική αποδοχή, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Η ανάπτυξη των ΑΠΕ έγινε αφορμή για μεγάλη δυσαρέσκεια και αντίδραση των τοπικών κοινωνιών και αιτία για ύφεση της αγροτικής οικονομίας και για εγκατάλειψη της υπαίθρου.
Από τα βουνά και τα δάση όπου χωροθετούνται ανεμογεννήτριες, έως τα λιβάδια και τις καλλιεργήσιμες πεδινές εκτάσεις όπου χωροθετούνται φωτοβολταϊκά πάρκα, η άρνηση των τοπικών κοινωνιών να τις αποδεχθούν, η υποβάθμιση της αγροτικής οικονομίας και η εγκατάλειψη της υπαίθρου αποτελούν μια μόνιμη πληγή.
Τι συμβαίνει, τελικά, και το «πράσινο» εγχείρημα, ειδικά στην Ελλάδα, δεν είναι ούτε κοινωνικά αποδεκτό, ούτε όμως και συμβατό με την προοπτική μιας βιώσιμης, μιας ανθεκτικής και δίκαιης, δηλαδή, ανάπτυξης;
Η απάντηση σε όλα αυτά τα… ελληνικά παράδοξα μπορεί να συμπυκνωθεί, παραφράζοντας κατάλληλα τη γνωστή ρήση:
Είναι ο «πράσινος» καπιταλισμός, ηλίθιε!
Ένας ιδιότυπος «πράσινος» καπιταλισμός ο οποίος ευνοήθηκε στη χώρα μας σκανδαλωδώς από την κυβερνητική πολιτική και ο οποίος έχει τα εξής χαρακτηριστικά:
- Αντί η ελληνική κυβέρνηση να απομακρύνει σταδιακά και μέχρι το 2030, όπως όριζαν οι ευρωπαϊκές επιταγές και όπως έπραξαν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, τον εγχώριο και φτηνό λιγνίτη από το ενεργειακό της μίγμα, αντικαθιστώντας τον βαθμιαία με τις εξ ίσου εγχώριες και φτηνές ΑΠΕ, εκείνη προχώρησε σε μια βίαιη απολιγνιτοποίηση από το 2020 ακόμη.
Με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος της παραγωγής ενέργειας να στηριχθεί στο εισαγόμενο και γι’ αυτό πολύ ακριβό φυσικό αέριο.
Έτσι, στο ενεργειακό μίγμα της χώρας μας σήμερα η συμμετοχή του ακριβού φυσικού αερίου είναι 40%, την ώρα που η μέση συμμετοχή του φυσικού αερίου στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι μόλις 17%.
Και όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, αυτή η αναίτια «φαινομενικά» απολιγνιτοποίηση που έβλαψε τη χώρα γιατί την εξάρτησε από ξένα οικονομικά συμφέροντα κι από μια εισαγόμενη και πανάκριβη μορφή άνθρακα, δεν έγινε τελικά με το αζημίωτο. Καθώς κάποιοι προφανώς κέρδισαν από την προσκόλληση και τη μεγάλη εξάρτηση της χώρας από τις εταιρείες εισαγωγής αερίου.
Είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε!
- Το εγχείρημα της «πράσινης» ενέργειας στην Ελλάδα ανατέθηκε σκανδαλωδώς σε ένα ενεργειακό ολιγοπώλιο. Το ιδιότυπο ενεργειακό καρτέλ των 4 + 1, (η 5η είναι η ΔΕΗ, η οποία προστέθηκε μετά την ιδιωτικοποίησή της), ενεργειακών εταιρειών που νέμονται την αγορά της «πράσινης» ενέργειας, σε συνδυασμό με το νεοφιλελεύθερο κυβερνητικό δόγμα της μη ρύθμισης των αγορών, οι οποίες, υποτίθεται, θα αυτορυθμίζονταν, έγινε αιτία να καταργηθεί ο ελεύθερος ανταγωνισμός και να επικρατήσουν ολιγοπωλιακές συνθήκες στην ελληνική ενεργειακή αγορά.
Καθώς είναι γνωστό ότι, όταν σε περιόδους κρίσης οι αγορές δεν ρυθμίζονται υπέρ του καταναλωτή, τις ρυθμίζουν τελικά τα καρτέλ υπέρ των δικών τους κερδοσκοπικών συμφερόντων.
Οι ολιγοπωλιακές συνθήκες επικράτησαν στην ελληνική ενεργειακή αγορά, με την υπόσχεση ότι αυτή θα… αυτορυθμιστεί. Την ίδια ώρα, τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετώπισαν την ενεργειακή κρίση είτε διατηρώντας τις δημόσιες επιχειρήσεις ηλεκτρισμού τους σε δημόσιο χαρακτήρα, είτε επανακρατικοποιώντας τες, όπως η Γαλλία, στην περίπτωση που είχαν ήδη ιδιωτικοποιηθεί.
Είναι ο ελληνικός καπιταλισμός, ηλίθιε!
- Ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη οι ενεργειακές κοινότητες συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό στις «πράσινες» ενεργειακές επιχειρήσεις, εκπροσωπώντας με τον τρόπο αυτόν τα συμφέροντα της αγροτικής οικονομίας και των τοπικών κοινωνιών στην ύπαιθρο, στην Ελλάδα το «πράσινο» εγχείρημα στηρίχθηκε αποκλειστικά σε ένα ιδιότυπο «πράσινο» καρτέλ. Το οποίο δημιουργήθηκε μετά την ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, χωρίς συμμετοχή ενεργειακών κοινοτήτων.
Αυτό το «πράσινο» καρτέλ, εκμεταλλευόμενο την απουσία δημόσιας επιχείρησης ηλεκτρισμού, όπως και την απουσία ενεργειακών κοινοτήτων, έχει επιβάλει ολιγοπωλιακές συνθήκες στη λειτουργία της ελληνικής ενεργειακής αγοράς.
Με αποτέλεσμα οι τιμές της ενέργειας να αυξάνουν, επειδή ακολουθούν χωρίς κανένα εμπόδιο τα κερδοσκοπικά συμφέροντα του καρτέλ.
Και επιπλέον, ελλείψει ενεργειακών κοινοτήτων, η χωροθέτηση των ΑΠΕ δεν γίνεται με γνώμονα την αγροτική οικονομία και τα συμφέροντα των τοπικών κοινωνιών στην ύπαιθρο, αλλά αντίθετα, γίνεται με μόνο γνώμονα την κερδοφορία του ενεργειακού ολιγοπωλίου.
Με αποτέλεσμα να αντιδρούν σφοδρά οι τοπικές κοινωνίες στη φτωχοποίηση των αγροτών, στην εγκατάλειψη και εντέλει και στην ερημοποίηση της υπαίθρου.
Είναι ο «πράσινος» καπιταλισμός, ηλίθιε!
- Η Ελλάδα προχώρησε στην «πράσινη» μετάβαση χωρίς συγχρόνως να εξασφαλίσει την εξαιρετικά σημαντική για το εγχείρημα δυνατότητα αποθήκευσης της «πράσινης» ενέργειας. Η Ελλάδα μπορεί να έχει δυνατότητα να παράγει τη μισή ενέργεια που χρειάζεται από φτηνές ΑΠΕ, όμως η ανισοκατανομή στον χρόνο της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας είναι οι αιτίες για τις οποίες σημαντική ποσότητα «πράσινης» ενέργειας να πρέπει να αποθηκευτεί όταν περισσεύει, για να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί όταν λείπει. Δηλαδή είτε κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν δεν υπάρχει ήλιος είτε και κατά τη διάρκεια των ημερών που δεν φυσούν άνεμοι.
Η απουσία μπαταριών αποθήκευσης στη χώρα μας είναι η αιτία για την οποία η «πράσινη» ενέργεια που περισσεύει είτε χάνεται, είτε μεταφέρεται σε γειτονικές χώρες που διαθέτουν μπαταρίες και οι οποίες μας την μεταπωλούν όταν έχουμε ανάγκη, σε πολύ ακριβότερες τιμές.
Προφανώς και εδώ η αιτία αυτής της υστέρησης δεν είναι άσχετη από οικονομικά συμφέροντα. Αφού το «πράσινο» καρτέλ δεν είχε οικονομικό κίνητρο να επενδύσει στις μπαταρίες.
Είναι ο «πράσινος» καπιταλισμός, ηλίθιε!
Οι συνέπειες, αυτών των ολιγοπωλιακών χαρακτηριστικών της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής είναι οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στη χώρα μας όλα αυτά τα χρόνια να αυξάνουν πολύ περισσότερο από ό,τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Το ενεργειακό ολιγοπώλιο, λοιπόν, που είναι το κεντρικό χαρακτηριστικό της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής και συγχρόνως και το στοιχείο που μας διαχωρίζει από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη, είναι η αιτία τόσο για την ενεργειακή ακρίβεια, όσο και για τη διπλάσια ενεργειακή φτώχεια της Ελλάδας σε σχέση με την Ευρώπη.
Έτσι, ενώ οι κάτοικοι της υπαίθρου υφίστανται τις συνέπειες της εγκατάστασης των βιομηχανικής έκτασης συστημάτων ΑΠΕ στις περιοχές τους, με κύρια την υπονόμευση των αγροτικών δραστηριοτήτων από τις τεράστιες ανεμογεννήτριες και τα εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα, δεν έχουν και κανένα όφελος ως προς τη μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος. Η τιμή του οποίου αυξάνει συνεχώς, ακολουθώντας τις κερδοσκοπικές επιθυμίες του εδρεύοντος στην Αθήνα «πράσινου καρτέλ».
Με αποτέλεσμα οι αγρότες και κυρίως οι νέοι, να εγκαταλείπουν την ύπαιθρο. Η οποία τελικά υφίσταται τις συνέπειες της βραδυφλεγούς βόμβας της οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ερημοποίησης.
Σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην Ευρώπη, όπου η επέκταση της «πράσινης» ενέργειας δεν έγινε προς όφελος των κερδοσκοπικών συμφερόντων ενός ενεργειακού ολιγοπωλίου. Αλλά αντίθετα, συνοδεύτηκε από ρυθμιζόμενες ενεργειακές αγορές προς όφελος του καταναλωτή. Και επιπλέον, έγινε με φροντίδα για την ισόρροπη ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας και για την προστασία και την ανάπτυξη της υπαίθρου.
Και γι’ αυτό και στην Ευρώπη η «πράσινη» μετάβαση συνοδεύτηκε από μια πορεία προς μια βιώσιμη, δηλαδή προς μια ανθεκτική, δίκαιη και ισορροπημένη ανάπτυξη.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην Ευρώπη οι ανεμογεννήτριες δεν χωροθετήθηκαν κατ’ αποκλειστικότητα στα δάση και τα βουνά, εμποδίζοντας και υποκαθιστώντας τις αγροτικές δραστηριότητες, αλλά χωροθετήθηκαν και σαν πλωτές κατασκευές, σε παράκτιες περιοχές. Η Ελλάδα με την εκτεταμένη ακτογραμμή, γιατί δεν αξιοποίησε καθόλου, άραγε, αυτό της το πλεονέκτημα;
Όπως δεν είναι τυχαίο ότι στην Ευρώπη τα φωτοβολταϊκά, προκειμένου να μην υπονομεύσουν την αγροτική οικονομία, χωροθετήθηκαν, κατά προτεραιότητα στις στέγες των σπιτιών, των αγροικιών, των θερμοκηπίων και των κτηνοτροφικών μονάδων. Όπως, χωροθετήθηκαν και σε επιφάνειες νερού σε λίμνες, σε φράγματα και σε δεξαμενές. Γιατί αυτό δεν συνέβη, άραγε, στην ολιγοπωλιακή ελληνική ενεργειακή πραγματικότητα;
Και εδώ είναι ο «πράσινος» καπιταλισμός, ηλίθιε!
Που δεν ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη της υπαίθρου και για τους κατοίκους της, αλλά μόνο για τη δική του κερδοφορία…
Μην πέφτουμε από τα σύννεφα, λοιπόν, όταν διαπιστώνουμε ότι η ελληνική ύπαιθρος φτωχαίνει και εγκαταλείπεται.
Και μην εκπλησσόμαστε όταν διαπιστώνουμε το οξύ αναπτυξιακό και συγχρόνως και δημογραφικό πρόβλημα από τα οποία πλήττεται η χώρα μας.
Οι ολιγοπωλιακές κυβερνητικές επιλογές και η συστηματική εξυπηρέτηση μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων στην ενεργειακή πολιτική, δημιούργησαν τελικά τις ιδανικές συνθήκες στη χώρα μας για να δικαιωθεί το εχθρικό προς την «πράσινη» ενέργεια ακροδεξιό δόγμα Τραμπ, «drill baby drill».
Δεν φταίει, όμως, η «πράσινη» ανάπτυξη.
Φταίει ο ιδιότυπος «πράσινος» καπιταλισμός με τις ολιγοπωλιακές επιλογές του που καταστρέφει τη χώρα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά.
Ο Γιάννης Μυλόπουλος είναι καθηγητής, πρώην πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και επικεφαλής της παράταξης “ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ”.
*Οι απόψεις που εκφράζονται στα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν αποκλειστικά τους αρθρογράφους.







