Καθώς οι συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία επιταχύνονταν, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούσαν έναν διαπραγματευτή που θα μπορούσε να σταθεί απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ, να εξασφαλίσει μια δίκαιη ειρήνη για την Ουκρανία και να προστατεύσει την ασφάλεια της Ευρώπης. Έναν διαπραγματευτή με ικανότητες υπερήρωα, τον οποίο, όπως σημειώνει το Politico, δεν επρόκειτο να βρουν.
Διπλωμάτες και αξιωματούχοι με γνώση των συνομιλιών είχαν ήδη καταλήξει σε αυτή την εκτίμηση προτού η ΕΕ αποφασίσει την Παρασκευή υπέρ της ομαδικής εκπροσώπησης. Μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, καθώς η ειρηνευτική διαδικασία είναι ευαίσθητη και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διαφωνούν για τον χειρισμό της.
Οι πιέσεις για να οριστεί ένας εκπρόσωπος ήταν έντονες. Όσοι υποστήριζαν την ιδέα θεωρούσαν ότι ένας ηγέτης με κύρος θα έδινε στην Ευρώπη την ευκαιρία να δείξει ισχύ και ενότητα και θα έκανε πιο αποτελεσματικές τις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, τις ΗΠΑ και την Ουκρανία.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ζητήσει μέσα στην εβδομάδα να ξεκαθαρίσει εντός ημερών ποιος θα εκπροσωπούσε την Ευρώπη. Άφησε να εννοηθεί ότι προτιμούσε έναν μόνο εκπρόσωπο και ότι είχε μάλιστα κάποιο πρόσωπο κατά νου, χωρίς να το κατονομάσει.
Η απόφαση που ελήφθη την Παρασκευή στη σύνοδο κορυφής του Δουβλίνου έδωσε την ευθύνη σε ομάδα. Τη διαπραγμάτευση θα αναλάβει η «Ε5», στην οποία μετέχουν η Γερμανία, η Γαλλία, η Πολωνία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, μαζί με αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου.
Οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε τεχνικό επίπεδο
Η αναζήτηση του προσώπου που θα έπαιρνε τη θέση της Ευρώπης στον επόμενο γύρο είχε εξελιχθεί σε πολιτική εμμονή στις Βρυξέλλες. Στη συζήτηση αυτή είχαν υποτιμηθεί δύο δεδομένα. Το πρώτο αφορά το στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις.
Στο Άμπου Ντάμπι, οι συνομιλίες της εβδομάδας διεξήχθησαν σε τεχνικό επίπεδο, μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων. Ούτε ο Πούτιν ούτε ο Ζελένσκι συμμετείχαν, πόσο μάλλον ο Τραμπ. Επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήταν ένας συνεργάτης του Κρεμλίνου, ενώ την ουκρανική πλευρά εκπροσώπησε ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της χώρας.
Αν οι αξιωματούχοι καταφέρουν να φέρουν τις πλευρές πιο κοντά σε συμφωνία, οι ηγέτες αναμένεται να θελήσουν να αναλάβουν ενεργό ρόλο. Οι ίδιοι θα υπογράψουν ενδεχόμενες ειρηνευτικές συμφωνίες. Σε μια τέτοια συνάντηση, μπορούν να συμμετάσχουν όσοι πρόεδροι ή πρωθυπουργοί κρατών της ΕΕ χρειαστεί, ως υπογράφοντες ή ως εγγυητές της τελικής συμφωνίας.
Κατά το Κίεβο και τους Αμερικανούς απεσταλμένους που μεσολαβούν, το αμέσως επόμενο βήμα είναι να συμμετάσχει η Ευρώπη στις συζητήσεις με τη Ρωσία στο τεχνικό επίπεδο όπου διεξάγονται σήμερα.
Ποιος μπορεί να δεσμεύσει την Ευρώπη;
Το δεύτερο δεδομένο αφορά την κατανομή των αρμοδιοτήτων. Στην Ευρώπη εμπλέκονται πολλοί φορείς με εξίσου σημαντικά, αλλά διακριτά, συμφέροντα και αρμοδιότητες. Ένας μόνο εκπρόσωπος δεν μπορεί να καλύψει όλα τα ζητήματα της διαπραγμάτευσης.
Οι αποφάσεις για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης ανήκουν στα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ και στις εθνικές κυβερνήσεις. Οι κυρώσεις της ΕΕ και η ένταξη της Ουκρανίας στην Ένωση εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το ΝΑΤΟ, το Παρίσι και το Βερολίνο δεν μπορούν να διαπραγματευτούν αυτά τα θέματα για λογαριασμό της.
Εξίσου δύσκολο είναι να φανταστεί κανείς ότι η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι τρεις μεγάλες οικονομικές και στρατιωτικές δυνάμεις που συγκροτούν την «Ε3», θα ανέθεταν το σύνολο της διαπραγμάτευσης στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ή στο ΝΑΤΟ.
Όπως το έθεσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ, «ο λόγος για τον οποίο η Ευρώπη δεν έχει βρει ούτε ένα άτομο που να μπορεί να εκπροσωπήσει ολόκληρη την Ευρώπη είναι ότι η Ευρώπη δεν είναι υπερκράτος».
Ο ίδιος επισήμανε ότι στις συνομιλίες για την Ουκρανία διακυβεύονται τα συμφέροντα πολλών κρατών της ΕΕ, αλλά και του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας, της Τουρκίας και της Μολδαβίας. Ποιος, διερωτήθηκε, θα μπορούσε να δεσμευτεί για ανάπτυξη στρατευμάτων στο έδαφος ή για χρηματοδότηση δισεκατομμυρίων εκ μέρους της υπόλοιπης Ευρώπης;
Ορισμένοι από τους αξιωματούχους που συμμετείχαν στη διαδικασία του Άμπου Ντάμπι κατέληξαν έτσι ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εκπροσωπηθεί από ομάδα, όπως έχει ήδη συμβεί έως τώρα, έστω ένα βήμα έξω από την κύρια αίθουσα των διαπραγματεύσεων. Τα μέλη της θα μπορούν να αναλάβουν διαφορετικά θέματα.
Τι θέλει να συζητήσει η Μόσχα
Μένει να συμφωνηθεί τι θα τεθεί στο τραπέζι και ποια κοινή θέση θα υποστηρίξουν οι Ευρωπαίοι. «Αυτό που πραγματικά λέμε είναι πιο σημαντικό από την ακριβή σύνθεση των ανθρώπων στην αίθουσα», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, προσερχόμενος στη συνάντηση των ηγετών της ΕΕ την Παρασκευή.
Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι θέλουν την Ευρώπη στις συνομιλίες επειδή εκτιμούν ότι μια συζήτηση για την αναμόρφωση των δομών ασφαλείας της ηπείρου θα μπορούσε να κάνει τη Ρωσία πιο συνεργάσιμη.
Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας, Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, είπε ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφαλείας ήταν το βασικό θέμα των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι. Κατά τον ίδιο, ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε τις δυσλειτουργίες του συστήματος ασφαλείας που διαμορφώθηκε μετά τη Γιάλτα και το Πότσνταμ. Χρησιμοποίησε μάλιστα την εικόνα ενός αποστήματος που άνοιξε στην Ουκρανία.
Η ουκρανική αντιπροσωπεία παρατήρησε ότι οι Ρώσοι διαπραγματευτές μετρίασαν κάπως τη σκληρή στάση τους όταν διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να θέσουν τις ευρύτερες απαιτήσεις της Μόσχας για την ασφάλεια της Ευρώπης. Από τη συζήτηση αυτή απουσίαζαν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι.
Η σειρά των διαπραγματεύσεων
Η πρώτη απόφαση αφορά τη σειρά με την οποία θα ανοίξουν τα θέματα. Πότε θα δεχθούν οι Ευρωπαίοι να συζητήσουν το ρωσικό αίτημα για αναθεώρηση του πλαισίου περιφερειακής ασφάλειας; Για τις ευρωπαϊκές χώρες, το ερώτημα είναι κρίσιμο και ενδέχεται να έχει υπαρξιακή σημασία. Οι ανώτατοι αξιωματούχοι της ΕΕ ζυγίζουν ήδη προσεκτικά τις επιλογές τους.
Πηγές κοντά στις συνομιλίες θεωρούν ότι, αν τα βήματα μπουν στη σωστή σειρά, μπορεί να ανοίξει συζήτηση με τη Ρωσία για την περιφερειακή ασφάλεια χωρίς το ζήτημα να συνδεθεί πλήρως με την τελική ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία. Οι Ευρωπαίοι εκπρόσωποι, πάντως, εκπέμπουν διαφορετικά μηνύματα για τη σειρά των συζητήσεων. Αυτό μπορεί να είναι μέρος μιας διαπραγματευτικής τακτικής ή ένδειξη ότι ο συντονισμός παραμένει προβληματικός.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλλας, υποστήριξε ότι πρέπει πρώτα να οριστικοποιηθεί η ειρηνευτική συμφωνία. Μόνο στη συνέχεια, κατά την ίδια, μπορεί να ανοίξει συζήτηση για την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας, στην οποία περιλαμβάνονται η διάταξη του ΝΑΤΟ, οι αναπτύξεις στρατευμάτων και τα φόρουμ διαβούλευσης με τη Ρωσία.
Στο Άμπου Ντάμπι, πάντως, αξιωματούχοι της ΕΕ έδειξαν διατεθειμένοι να προχωρήσουν σε δύο παράλληλες διαπραγματεύσεις, ώστε η ειρήνη στην Ουκρανία και οι μελλοντικές δομές ασφαλείας της Ευρώπης να συζητηθούν ταυτόχρονα.
Στις εθνικές πρωτεύουσες, οι αξιωματούχοι συμφωνούν ότι η σειρά των διαπραγματεύσεων είναι καθοριστική. Στο παρασκήνιο, όμως, χώρες και ομάδες χωρών διαφωνούν για την ενδεδειγμένη στρατηγική και για το αν πρέπει να συνομιλήσουν απευθείας με τον Πούτιν.
Ανοιχτό παραμένει ακόμη και το αν η Ρωσία έχει δεχθεί να συμμετάσχει η Ευρώπη. Το βράδυ της Πέμπτης, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι δήλωσαν ότι ο Πούτιν είχε συναινέσει. Την Παρασκευή, το Κρεμλίνο αμφισβήτησε αυτή την εκδοχή.
Μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ και ανώτερος απεσταλμένος του, συνόψισε τις δύο δυσκολίες. Κατά την εκτίμησή του, το να συμφωνήσει η Ευρώπη σε ένα πρόσωπο που θα μιλά εξ ονόματός της θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα από το να πειστούν οι Ρώσοι να δεχθούν αυτό το πρόσωπο στις διαπραγματεύσεις.





