BIG PICTURE

Η βλάβη ήταν της Microsoft, η εξάρτηση είναι δική μας

Συμβολική εικονογράφηση με το κτίριο της Βουλής, ένα ραγισμένο σύννεφο με το λογότυπο της Microsoft και έναν υπολογιστή που εμφανίζει σφάλμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Μια βλάβη της Microsoft επηρέασε υπηρεσίες και επιχειρήσεις σε δεκάδες χώρες, φτάνοντας μέχρι τα ελληνικά υπουργεία. Το παγκόσμιο μπλακάουτ αποκάλυψε πόσο ευάλωτη είναι η ψηφιακή οικονομία όταν εξαρτάται από λίγους κολοσσούς.

«Τι δεν δουλεύει; Τα email». Με αυτή τη φράση ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, προσπάθησε να καθησυχάσει τους πολίτες για τις επιπτώσεις του παγκόσμιου μπλακάουτ της Microsoft στο ελληνικό Δημόσιο. Τα βασικά πληροφοριακά συστήματα λειτουργούσαν, εξήγησε. Απλώς ορισμένα υπουργεία δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν κανονικά την ηλεκτρονική τους αλληλογραφία.

Η διευκρίνιση ήταν σημαντική. Η χώρα δεν παρέλυσε. Αλλά υπάρχει κάτι αποκαλυπτικό στην ευκολία με την οποία αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον γεγονός ότι υπουργεία ενός κυρίαρχου κράτους μπορεί να χάσουν βασικά εργαλεία επικοινωνίας επειδή παρουσίασε βλάβη μια αμερικανική εταιρεία.

Από τις 12 Νοεμβρίου, εκατομμύρια άνθρωποι σε δεκάδες χώρες βρέθηκαν αντιμέτωποι με προβλήματα στο Outlook, στο Teams και σε άλλες υπηρεσίες του Microsoft 365. Εργαζόμενοι δεν μπορούσαν να στείλουν μηνύματα, να οργανώσουν συναντήσεις ή να ολοκληρώσουν καθημερινές διαδικασίες. Το πρόβλημα επηρέασε κρατικές υπηρεσίες, τράπεζες, νοσοκομεία και επιχειρήσεις.

Η Microsoft απέκλεισε την κυβερνοεπίθεση. Σύμφωνα με την εταιρεία, μια προηγούμενη αναβάθμιση της χωρητικότητας του δικτύου της, σε συνδυασμό με μεταγενέστερη τεχνική αλλαγή, προκάλεσε την αλυσιδωτή δυσλειτουργία.

Δεν χρειάστηκε, δηλαδή, κάποιος να επιτεθεί στις ψηφιακές υποδομές του πλανήτη. Αρκούσε ένα λάθος στο εσωτερικό τους.

Ο κόσμος των μεγάλων εταιρειών ανακάλυψε ξανά το φαξ

Στην Ταϊβάν, χρηματοοικονομική εταιρεία επιστράτευσε το φαξ για την επιβεβαίωση συναλλαγών. Η Euronext, που διαχειρίζεται ευρωπαϊκά χρηματιστήρια, ζητούσε από εισηγμένες επιχειρήσεις να επικοινωνούν τηλεφωνικά για επείγουσες υποθέσεις. Η ναυτιλιακή Maersk προειδοποιούσε τους πελάτες της για καθυστερήσεις στην επικοινωνία.

Στη Βρετανία, υπηρεσίες του NHS κατέφυγαν σε εναλλακτικές διαδικασίες, ακόμη και σε έντυπα αρχεία. Η Μητροπολιτική Αστυνομία του Λονδίνου αντιμετώπισε προβλήματα σε ορισμένες διαδικτυακές υπηρεσίες καταγγελίας εγκλημάτων, χωρίς να επηρεαστεί η ανταπόκρισή της στις κλήσεις.

Η εικόνα είχε κάτι σχεδόν παράλογο. Οργανισμοί που επενδύουν τεράστια ποσά στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό αναζητούσαν λύσεις σε τεχνολογίες προηγούμενων δεκαετιών.

Βέβαια, οι περισσότερες κρίσιμες υπηρεσίες συνέχισαν να λειτουργούν. Αυτό οφείλεται, σε αρκετές περιπτώσεις, ακριβώς στο γεγονός ότι υπήρχαν εναλλακτικές διαδικασίες.

Το αξιοσημείωτο είναι πόσοι οργανισμοί χρειάστηκε να τις ενεργοποιήσουν ταυτόχρονα για μια βλάβη που ξεκίνησε από τον ίδιο πάροχο.

Η συγκέντρωση δεν είναι μόνο οικονομική δύναμη

Η Microsoft δεν είναι απλώς ένας κατασκευαστής λογισμικού. Μαζί με την Amazon και την Google, βρίσκεται στο επίκεντρο των υποδομών στις οποίες στηρίζεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ψηφιακής οικονομίας.

Σύμφωνα με τη Synergy Research Group, το τρίτο τρίμηνο του 2026 οι τρεις εταιρείες συγκέντρωναν περίπου το 61% της παγκόσμιας αγοράς υπηρεσιών υποδομής cloud. Μιας αγοράς που έφτασε τα 168 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε μόλις τρεις μήνες.

Δεν πρόκειται αποκλειστικά για το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Οι υπηρεσίες αυτές φιλοξενούν δεδομένα, υποστηρίζουν επιχειρηματικές εφαρμογές, δημόσιες λειτουργίες και ολοένα περισσότερα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Η συγκέντρωση προσφέρει τεράστια πλεονεκτήματα στις ίδιες τις εταιρείες. Όσο περισσότεροι οργανισμοί βασίζονται στις υπηρεσίες τους, τόσο δυσκολότερη γίνεται η αποχώρηση, καθώς η μετάβαση σε άλλον πάροχο κοστίζει χρόνο, χρήμα και οργανωτική προσπάθεια.

Για τους πελάτες τους, η εξάρτηση μπορεί αρχικά να μοιάζει συμφέρουσα. Δεν χρειάζεται να συντηρούν οι ίδιοι ολόκληρες τεχνολογικές υποδομές, ενώ αποκτούν πρόσβαση σε υπηρεσίες που διαφορετικά θα απαιτούσαν τεράστιες επενδύσεις.

Όμως η συγκέντρωση αυξάνει και το μέγεθος των συνεπειών όταν κάτι πάει στραβά.

Κάποτε, μια βλάβη μπορούσε να σταματήσει τη λειτουργία ενός γραφείου ή μιας επιχείρησης. Σήμερα, η ίδια δυσλειτουργία μπορεί να εμφανιστεί ταυτόχρονα σε υπουργεία, νοσοκομεία και χρηματιστήρια διαφορετικών ηπείρων.

Η συγκέντρωση της οικονομικής ισχύος δημιουργεί και συγκέντρωση του κινδύνου. Μόνο που ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στους ισολογισμούς των εταιρειών που τον δημιουργούν.

Το ψηφιακό κράτος και οι υποδομές που δεν ελέγχει

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου αναγνώρισε ότι τα κράτη πρέπει να εξετάσουν ποιες λειτουργίες θεωρούν κρίσιμες και να δημιουργήσουν τις ανάλογες εθνικές υποδομές.

Πρόκειται για μια συζήτηση που θα έπρεπε να έχει προηγηθεί, όχι να ξεκινά κάθε φορά που σταματά να λειτουργεί κάποια υπηρεσία.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει παρουσιάσει την ψηφιοποίηση ως μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της. Και πράγματι, αρκετές ηλεκτρονικές υπηρεσίες έχουν απαλλάξει τους πολίτες από χρονοβόρες διαδικασίες.

Η ποιότητα μιας ψηφιακής δημόσιας υπηρεσίας, όμως, δεν εξαντλείται στην ευκολία με την οποία τη χρησιμοποιούμε όταν όλα λειτουργούν κανονικά.

Ποιος έχει την ευθύνη όταν παρουσιαστεί πρόβλημα; Πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί η λειτουργία της; Υπάρχει εναλλακτικός τρόπος εξυπηρέτησης; Και κυρίως, τι περιθώριο παρέμβασης έχει το Δημόσιο απέναντι στον ιδιωτικό πάροχο από τον οποίο εξαρτάται;

Η απάντηση δεν είναι να αποκτήσει κάθε υπουργείο τους δικούς του διακομιστές. Ούτε να αντιμετωπίζεται κάθε ξένη τεχνολογική εταιρεία ως απειλή.

Είναι, όμως, πολιτική επιλογή το πόσο εξαρτημένο θα είναι ένα κράτος, πόσους διαφορετικούς παρόχους θα μπορεί να χρησιμοποιεί και πόσο θα επενδύει σε δημόσια τεχνογνωσία, εφεδρικές υποδομές και συστήματα που μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους.

Όλα αυτά κοστίζουν. Το ίδιο, όμως, κοστίζει και η εξάρτηση. Απλώς ο λογαριασμός της γίνεται ορατός όταν κάτι καταρρεύσει.

Όταν η εξάρτηση βαφτίζεται εκσυγχρονισμός

Η Microsoft αποκατέστησε πλήρως τις επηρεαζόμενες υπηρεσίες στις 14 Νοεμβρίου. Οι κυβερνήσεις επέστρεψαν στην καθημερινή τους λειτουργία, οι επιχειρήσεις συνέχισαν τις συναλλαγές τους και το φαξ ξαναμπήκε στο συρτάρι.

Για τη Microsoft, το περιστατικό θα αποτελέσει αντικείμενο τεχνικής διερεύνησης και αλλαγών στις διαδικασίες της. Για τα κράτη, θα έπρεπε να αποτελέσει αφορμή για κάτι περισσότερο.

Η ψηφιοποίηση παρουσιάζεται συχνά σαν μια αυτονόητη πορεία προόδου, όπου κάθε νέα υπηρεσία σημαίνει αυτομάτως καλύτερο κράτος. Σπάνια συζητάμε ποιος θα διαχειρίζεται τις υποδομές, ποιος θα καθορίζει τους όρους πρόσβασης και πόση δημόσια εξουσία μεταφέρεται, στην πράξη, σε ιδιωτικούς παρόχους.

Δεν πρόκειται για μια θεωρητική ανησυχία περί τεχνολογικής κυριαρχίας. Αφορά την ικανότητα των δημόσιων υπηρεσιών να συνεχίζουν να εξυπηρετούν τους πολίτες, ακόμη κι όταν ο προμηθευτής τους αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα.

Ένα κράτος που ψηφιοποιείται χωρίς να εξασφαλίζει την ανθεκτικότητα και την αυτονομία των υπηρεσιών του κινδυνεύει να ανταλλάξει ένα μέρος της γραφειοκρατίας του με μια καινούργια μορφή εξάρτησης.

Το μπλακάουτ της Microsoft τελείωσε. Το ερώτημα για το ποιος κρατά στα χέρια του τις υποδομές της καθημερινότητάς μας παραμένει ανοιχτό.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter