Γράφει ο Σάββας Παναγιωτίδης
Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, ακόμη και η πολιτική ευθύνη φαίνεται πως διαθέτει ημερομηνία λήξης. Ο Δημήτρης Βαρτζόπουλος, που αποχώρησε από το υπουργείο Υγείας όταν το όνομά του εμφανίστηκε στη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, επέστρεψε στην ίδια θέση. Η υπόθεσή του αρχειοθετήθηκε, ο πρωθυπουργός έκρινε ότι μπορεί να επιστρέψει και το πολιτικό κεφάλαιο θεωρήθηκε κλειστό.
Μόνο που ο Βαρτζόπουλος δεν είναι απλώς ένας ακόμη κυβερνητικός παράγοντας που αποχώρησε εξαιτίας μιας δικαστικής έρευνας και επέστρεψε όταν αυτή ολοκληρώθηκε χωρίς δίωξη. Είναι ο ψυχίατρος και υφυπουργός που απέδιδε τις γυναικοκτονίες στη βιολογία των ανδρών, περιέγραφε τις γυναίκες μέσα από τον αναπαραγωγικό τους ρόλο και πρότεινε η επιθετικότητα των νέων να διοχετεύεται εναντίον των εχθρών της πατρίδας.
Αυτός ο άνθρωπος αναλαμβάνει ξανά την ευθύνη για την ψυχική υγεία της χώρας.
Και το ερώτημα δεν είναι μόνο τι πιστεύει ο ίδιος. Είναι τι ακριβώς θεωρεί αποδεκτό ο πρωθυπουργός που αποφάσισε να τον επαναφέρει.
Το «θηλυκό» και οι γυναικοκτονίες
Τον Απρίλιο του 2024, λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία της Κυριακής Γρίβα έξω από το αστυνομικό τμήμα των Αγίων Αναργύρων, ο τότε υφυπουργός Υγείας έδωσε μια συνέντευξη στο Livemedia που προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις.
Μιλώντας για την ενδοοικογενειακή βία, υποστήριξε ότι τα αρσενικά είναι από τη φύση τους πιο επιθετικά, επειδή αναλαμβάνουν το κυνήγι της τροφής, ενώ «το θηλυκό είναι για άλλες δουλειές. Για να τίκτει». Για να καταλήξει ότι η γυναικοκτονία έχει μια «βιολογική βάση».
Δεν επρόκειτο για κάποια άστοχη διατύπωση που ξέφυγε μέσα σε μια έντονη αντιπαράθεση. Ο Βαρτζόπουλος ανέπτυξε έναν ολόκληρο συλλογισμό, συνδέοντας την ανδρική επιθετικότητα με μια υποτιθέμενη φυσική κατανομή ρόλων ανάμεσα στα δύο φύλα.
Η σημασία αυτών των δηλώσεων δεν βρίσκεται απλώς στον σεξισμό τους. Βρίσκεται στο πολιτικό τους περιεχόμενο.
Όταν η βία κατά των γυναικών περιγράφεται πρωτίστως ως αποτέλεσμα της ανδρικής φύσης, οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αναπαράγεται κινδυνεύουν να περάσουν σε δεύτερη μοίρα. Η πατριαρχική εξουσία, η ανοχή στην κακοποίηση, η αποτυχία των μηχανισμών προστασίας και η ατιμωρησία υποχωρούν μπροστά σε μια βολική εξήγηση: έτσι είναι τα αρσενικά.
Ο ίδιος, μετά τις αντιδράσεις, υποστήριξε ότι παρερμηνεύτηκε. Επέμεινε πως αναφερόταν στις διαφορές της σωματικής δύναμης και στην ανάγκη ειδικών μηχανισμών προστασίας των γυναικών.
Όμως, η διευκρίνιση δεν εξαφανίζει όσα είχε προηγουμένως υποστηρίξει. Και αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν προέρχεται από έναν ψυχίατρο που δεν περιορίζεται στην ιδιωτική άσκηση της επιστήμης του, αλλά συμμετέχει στον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών.
Η βία δεν θεραπεύεται. Αλλάζει στόχο.
Στην ίδια συνέντευξη, ο Βαρτζόπουλος τοποθετήθηκε και για την επιθετικότητα των ανηλίκων.
Υποστήριξε ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι επιθετικός επειδή έχει γεννηθεί επιθετικός και ότι η κοινωνία πρέπει να διοχετεύει αυτή την επιθετικότητα σε αποδεκτές κατευθύνσεις.
Και ποιες είναι αυτές; Μεταξύ άλλων, πρότεινε «να επιτίθεσαι στον εχθρό της πατρίδας» ή στον εχθρό της κοινωνίας, αντί να στρέφεις τη βία σου εναντίον άλλων ανθρώπων για εγκληματικούς σκοπούς.
Αξίζει να σταθούμε λίγο εδώ. Ο αρμόδιος για την ψυχική υγεία υφυπουργός δεν περιέγραψε απλώς την ανάγκη να αντιμετωπιστεί μια επιθετική συμπεριφορά. Πρότεινε τη διοχέτευσή της προς έναν κοινωνικά ή εθνικά προσδιορισμένο αντίπαλο. Η διαφορά είναι θεμελιώδης.
Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη να βρίσκει κατάλληλους στόχους για τη βία των νέων. Έχει ανάγκη να δημιουργεί συνθήκες μέσα στις οποίες οι νέοι μπορούν να κατανοούν τα συναισθήματά τους, να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις και να βρίσκουν υποστήριξη πριν η επιθετικότητα μετατραπεί σε βία.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η αντίδρασή του όταν ρωτήθηκε αν ένας ανήλικος μπορεί να αναγνωρίσει ότι έχει βίαιες τάσεις και να απευθυνθεί σε ειδικό για βοήθεια.
Ο Βαρτζόπουλος απέρριψε το ενδεχόμενο, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να αισθάνεται κάτι που αποτελεί μέρος του εαυτού του και συγχρόνως να μην το θέλει.
Πρόκειται για μια αντίληψη που γεννά εύλογα ερωτήματα για το πώς αντιλαμβάνεται την ψυχική δυσφορία, την αυτογνωσία και τη δυνατότητα αλλαγής της συμπεριφοράς.
Κυρίως, όμως, για το πώς μπορεί να επηρεάζει τη δημόσια προσέγγιση απέναντι σε ανθρώπους που χρειάζονται υποστήριξη και όχι προκαθορισμένες ταμπέλες.
Το SMS του ΟΠΕΚΕΠΕ
Η πολιτική διαδρομή του Βαρτζόπουλου διακόπηκε τον Απρίλιο του 2026, όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζήτησε την άρση της βουλευτικής ασυλίας του στο πλαίσιο της έρευνας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Στη δικογραφία περιλαμβανόταν γραπτό μήνυμα που είχε στείλει τον Οκτώβριο του 2021 στον τότε πρόεδρο του Οργανισμού, Δημήτρη Μελά, σχετικά με αίτημα μεταβίβασης δικαιωμάτων αγροτικής ενίσχυσης.
Στο μήνυμα ο βουλευτής δήλωνε ότι ήταν στη διάθεση του προέδρου για οποιαδήποτε πρόσθετα έγγραφα χρειάζονταν.
Η αρχική εισαγγελική αξιολόγηση ήταν ιδιαίτερα επιβαρυντική. Κατά τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν τον Απρίλιο, οι ερευνητές συνέδεαν την επικοινωνία με προσπάθεια εκ των υστέρων τακτοποίησης παράτυπου φακέλου, σε υπόθεση στην οποία υπολόγιζαν οικονομική ζημία 68.884,02 ευρώ.
Ο Βαρτζόπουλος αρνήθηκε ότι επιδίωξε παράνομη εξυπηρέτηση. Υποστήριξε ότι απλώς μετέφερε το αίτημα ενός μικρού κτηνοτρόφου της εκλογικής του περιφέρειας, ρωτώντας αν χρειάζονταν δικαιολογητικά και αν μπορούσε να διευθετηθεί το ζήτημα.
Στις 13 Ιουλίου, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποφάσισε την αρχειοθέτηση της υπόθεσης. Και εδώ χρειάζεται προσοχή.
Η τελική απόφαση έκρινε ότι η επίμαχη μεταβίβαση δικαιωμάτων εγκρίθηκε σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο και ότι, ως προς τον Βαρτζόπουλο, προέκυψε ένα ερώτημα προς τον πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ, χωρίς να αποδειχθεί περαιτέρω παρέμβασή του.
Η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων για την τέλεση ποινικού αδικήματος. Αρχειοθέτηση, λοιπόν. Όχι αθωωτική δικαστική απόφαση, αφού δεν υπήρξε δίκη.
Η διάκριση δεν σημαίνει ότι ο Βαρτζόπουλος πρέπει να εξακολουθήσει να αντιμετωπίζεται ως ύποπτος παρά την εισαγγελική κρίση. Το τεκμήριο αθωότητας ισχύει πλήρως.
Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να μετατρέπουμε μια συγκεκριμένη εισαγγελική απόφαση σε κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι.
Και κυρίως ότι η ποινική αξιολόγηση μιας υπόθεσης δεν ταυτίζεται με τη συνολική πολιτική αξιολόγηση ενός κυβερνητικού στελέχους.
Από την αρχειοθέτηση στην επίθεση κατά της Εισαγγελίας
Μετά την αρχειοθέτηση, ο Βαρτζόπουλος δεν περιορίστηκε στη δήλωση ικανοποίησης.
Σε συνέντευξή του στην ΕΡΤ, στις 17 Ιουλίου, ζήτησε να διερευνηθεί η λειτουργία του ελληνικού τμήματος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, θέτοντας ερωτήματα για την αξιολόγηση των τηλεφωνικών επικοινωνιών πολιτικών προσώπων.
Αναρωτήθηκε, μάλιστα, γιατί στην υπόθεση εμφανίζονταν μόνο βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ενώ επισήμανε πόσο συχνά επικοινωνούσε ο ίδιος με βουλευτές άλλων κομμάτων κατά τη θητεία του ως υφυπουργός.
Η κριτική στη λειτουργία μιας εισαγγελικής αρχής είναι ασφαλώς θεμιτή. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν σημαίνει ότι οι ενέργειές της βρίσκονται πέρα από κάθε δημόσιο έλεγχο.
Υπάρχει, ωστόσο, μια πολιτική αντίφαση όταν ένα κυβερνητικό στέλεχος, αμέσως μετά την ευνοϊκή για το ίδιο εισαγγελική απόφαση, μετατοπίζει τη συζήτηση από τα γεγονότα που ερευνήθηκαν στον τρόπο λειτουργίας εκείνων που τα ερεύνησαν.
Ιδίως όταν η ίδια εισαγγελική αρχή ήταν εκείνη που τελικά αποφάσισε την αρχειοθέτηση.
Η ψυχική υγεία δεν είναι διοικητικό παράρτημα
Η επιστροφή του Βαρτζόπουλου έχει και μια άλλη διάσταση που δεν πρέπει να χαθεί πίσω από τις δηλώσεις και τη δικογραφία.
Ο ίδιος υπήρξε βασικό πολιτικό πρόσωπο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης που νομοθετήθηκε το 2024, με τον νόμο 5129.
Η κυβέρνηση παρουσίασε τη μεταρρύθμιση ως προσπάθεια ενιαίου συντονισμού και αναβάθμισης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και απεξάρτησης.
Εργαζόμενοι, θεραπευτές και φορείς του χώρου, ωστόσο, είχαν εκφράσει σοβαρές αντιρρήσεις για τη συγκέντρωση των υπηρεσιών σε νέες διοικητικές δομές, για την απώλεια της αυτοτέλειας ιστορικών προγραμμάτων όπως το ΚΕΘΕΑ και για την επαρκή στελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών. Οι αντιδράσεις αυτές αφορούν πραγματικές ανάγκες.
Αφορούν έναν άνθρωπο που αναζητά ψυχιατρική παρακολούθηση και δυσκολεύεται να βρει διαθέσιμο ραντεβού. Μια οικογένεια που προσπαθεί να εξασφαλίσει θεραπεία για το παιδί της. Έναν άνθρωπο που δίνει μάχη με την εξάρτηση και χρειάζεται σταθερή σχέση με μια θεραπευτική ομάδα.
Η ψυχική υγεία δεν εξαντλείται στα οργανογράμματα, στις διοικητικές συγχωνεύσεις και στις ανακοινώσεις για νέους φορείς. Απαιτεί διαρκή φροντίδα, επαρκές προσωπικό, εμπιστοσύνη και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Γι’ αυτό οι δημόσιες αντιλήψεις του προσώπου που αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη της δεν είναι μια ασήμαντη προσωπική λεπτομέρεια.
Αποτελούν μέρος της συζήτησης για το είδος της πολιτικής που θέλει να εφαρμόσει η κυβέρνηση.
Η πολιτική ευθύνη δεν μπαίνει στο αρχείο
Ο Δημήτρης Βαρτζόπουλος ορκίστηκε ξανά υφυπουργός Υγείας στις 13 Νοεμβρίου 2026.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε κάθε θεσμική δυνατότητα να τον επιλέξει. Το ζήτημα δεν είναι αν μπορούσε. Είναι γιατί το έκανε.
Γνώριζε τις τοποθετήσεις του για τις γυναικοκτονίες. Γνώριζε όσα είχε πει για την επιθετικότητα των νέων. Γνώριζε τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει η ψυχιατρική μεταρρύθμιση. Γνώριζε, επίσης, ότι η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ είχε αρχειοθετηθεί. Κι επέλεξε να τον επαναφέρει στο ίδιο χαρτοφυλάκιο.
Δεν μπορεί, επομένως, η επιστροφή του να εμφανίζεται απλώς ως μια αυτόματη συνέπεια της εισαγγελικής απόφασης. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν διορίζει υφυπουργούς. Ο πρωθυπουργός το κάνει.
Η ποινική δικαιοσύνη εξετάζει αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την τέλεση ενός αδικήματος. Η πολιτική ευθύνη θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα: ποιοι άνθρωποι επιλέγονται να διαχειριστούν τις δημόσιες υποθέσεις και ποιες αντιλήψεις επιβραβεύονται με θέσεις εξουσίας.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επικαλείται διαρκώς την αξιολόγηση, την αριστεία και την προσωπική ευθύνη. Στην περίπτωση Βαρτζόπουλου, όμως, η αξιολόγηση φαίνεται να ολοκληρώθηκε τη στιγμή που μπήκε η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ στο αρχείο.
Όλα τα υπόλοιπα αντιμετωπίστηκαν σαν να μην έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Ο φάκελος του ΟΠΕΚΕΠΕ μπορεί να αρχειοθετήθηκε με βάση τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία. Οι δημόσιες δηλώσεις ενός πολιτικού, όμως, δεν εξαφανίζονται μαζί του. Ούτε αρχειοθετείται η ευθύνη εκείνου που αποφασίζει να τον ξανακάνει υφυπουργό.



