«Θα το σεβαστώ, αν οι εκλογές είναι έντιμες». Με αυτή τη φράση ο Ντόναλντ Τραμπ απάντησε στο ερώτημα αν θα αποδεχτεί το αποτέλεσμα των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών. Μια απάντηση που θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτονόητη, αν δεν προερχόταν από τον άνθρωπο που αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ήττα του το 2020 και εξακολουθεί να υποστηρίζει, χωρίς αποδείξεις, ότι εκείνη η εκλογή ήταν νοθευμένη.
Έξι χρόνια αργότερα, η ίδια αμφιβολία επιστρέφει. Μόνο που αυτή τη φορά ο Τραμπ βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, διαθέτει τον ομοσπονδιακό κυβερνητικό μηχανισμό και δεν είναι ο ίδιος υποψήφιος. Το αποτέλεσμα της 3ης Νοεμβρίου 2026 θα καθορίσει αν οι Ρεπουμπλικανοί θα διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου ή αν ο πρόεδρος θα αναγκαστεί να κυβερνήσει απέναντι σε μια ισχυρότερη αντιπολίτευση.
Το ερώτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στο ποιος θα κερδίσει. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ θα αντιμετωπίσει ένα αποτέλεσμα που ενδεχομένως θα περιορίζει την εξουσία του.
Η αμφισβήτηση πριν από την κάλπη
Η ανησυχία για την αποδοχή των αποτελεσμάτων δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις δηλώσεις του προέδρου.
Στην Καλιφόρνια, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης επιχείρησε να εμποδίσει την καταμέτρηση επιστολικών ψήφων περισσότερων από 20.000 εγγεγραμμένων εκλογέων, υποστηρίζοντας ότι ενδέχεται να μην είναι Αμερικανοί πολίτες. Η πολιτεία αμφισβήτησε την αξιοπιστία των στοιχείων και προειδοποίησε ότι η παρέμβαση θα μπορούσε να στερήσει το δικαίωμα ψήφου από νόμιμους ψηφοφόρους.
Στις 2 Νοεμβρίου, το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε το σχετικό αίτημα της κυβέρνησης. Είχαν προηγηθεί απορριπτικές αποφάσεις κατώτερων δικαστηρίων.
Στην Αλάσκα, το ίδιο υπουργείο προσέφυγε δικαστικά ζητώντας να ανασταλεί υπό προϋποθέσεις η επικύρωση εκλογικού αποτελέσματος, επικαλούμενο πιθανή σύγχυση ψηφοφόρων ανάμεσα σε δύο υποψηφίους με το ίδιο όνομα. Και εκεί η προσφυγή απορρίφθηκε πρωτοδίκως.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι ενέργειές της αποσκοπούν στην προστασία της εκλογικής νομιμότητας. Ωστόσο, το Reuters καταγράφει μια σαφή απόκλιση από τη μακρόχρονη πρακτική του υπουργείου Δικαιοσύνης να αποφεύγει παρεμβάσεις που μπορεί να θεωρηθούν κομματικά υποκινούμενες.
Το σημαντικό εδώ δεν είναι ότι έχει αποδειχθεί κάποιο οργανωμένο σχέδιο ανατροπής του αποτελέσματος. Είναι ότι η αμφισβήτηση της εκλογικής διαδικασίας έχει ήδη μεταφερθεί από τη ρητορική του Τραμπ στις δικαστικές κινήσεις της κυβέρνησής του.
Αν χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου
Μια ήττα των Ρεπουμπλικανών δεν θα σήμαινε αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία. Θα μπορούσε, όμως, να αλλάξει ουσιαστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς.
Εάν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν την πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων, θα αναλάβουν τον έλεγχο των κοινοβουλευτικών επιτροπών και θα μπορούν να ξεκινήσουν έρευνες, να καλέσουν κυβερνητικούς αξιωματούχους για εξηγήσεις και να απαιτήσουν έγγραφα.
Οι σχέσεις της οικογένειας Τραμπ με επιχειρηματικά συμφέροντα, οι κρατικές συμβάσεις, η μεταναστευτική πολιτική και οι στρατιωτικές αποφάσεις της κυβέρνησης θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο μιας πολύ αυστηρότερης κοινοβουλευτικής εποπτείας.
Ο Τραμπ, βέβαια, θα διατηρούσε το προεδρικό βέτο και τις σημαντικές εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Μια δημοκρατική πλειοψηφία σε ένα μόνο σώμα δεν θα αρκούσε για να επιβάλει συνολική αλλαγή πολιτικής.
Θα δημιουργούσε, όμως, ένα περιβάλλον στο οποίο ο πρόεδρος θα δυσκολευόταν περισσότερο να αποφύγει τον δημόσιο και θεσμικό έλεγχο.
Σε αυτό το ενδεχόμενο αποκτά βαρύτητα το προηγούμενο του 2020. Τότε, ο Τραμπ επιχείρησε να ανατρέψει ένα αποτέλεσμα που δεν τον ευνοούσε, ενώ η πολιτική κρίση κορυφώθηκε με την επίθεση στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021.
Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν αποτελούν επανάληψη εκείνης της διαδικασίας και ο πρόεδρος δεν μπορεί μονομερώς να ακυρώσει τις εκλογές για το Κογκρέσο. Ωστόσο, μια παρατεταμένη αμφισβήτηση σε οριακές περιφέρειες, μέσω προσφυγών και καταγγελιών περί νοθείας, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα θεσμική κρίση.
Αν διατηρήσει την πλειοψηφία
Υπάρχει, όμως, και η αντίστροφη πλευρά. Η διατήρηση του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Ρεπουμπλικανούς θα επέτρεπε στον Τραμπ να συνεχίσει το δεύτερο μισό της θητείας του με ευνοϊκότερους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.
Η προώθηση της κυβερνητικής νομοθεσίας, η έγκριση δαπανών και η άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου θα παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό στα χέρια του κόμματός του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Κογκρέσο θα έπαυε να διαθέτει ελεγκτικές εξουσίες ή ότι τα δικαστήρια θα έχαναν την ανεξαρτησία τους. Σημαίνει, όμως, ότι η αντιπολίτευση θα συνέχιζε να διαθέτει περιορισμένα μέσα για να απαιτήσει λογοδοσία από τον Λευκό Οίκο.
Εδώ βρίσκεται η άλλη διάσταση του διλήμματος. Μια εκλογική νίκη θα ήταν απολύτως νόμιμη, εφόσον προέκυπτε από μια ελεύθερη και δίκαιη διαδικασία. Δεν θα αποτελούσε, όμως, λευκή επιταγή για την άσκηση της προεδρικής εξουσίας χωρίς ουσιαστικά αντίβαρα. Η δημοκρατική νομιμοποίηση μιας κυβέρνησης δεν καταργεί την ανάγκη ελέγχου της.
Το αποτέλεσμα και οι κανόνες
Είναι αδύνατον να γνωρίζει κανείς πώς θα αντιδράσει ο Τραμπ σε κάθε πιθανή εκλογική εξέλιξη. Η προειδοποίηση για μια νέα κρίση δεν ισοδυναμεί με βεβαιότητα ότι αυτή θα συμβεί. Άλλωστε, αρκετές από τις κινήσεις της κυβέρνησής του έχουν ήδη ανακοπεί από τα δικαστήρια, αποδεικνύοντας ότι οι θεσμικές δικλίδες εξακολουθούν να λειτουργούν.
Η εικόνα, ωστόσο, παραμένει ανησυχητική. Ο ίδιος πρόεδρος που επιμένει ότι έχασε άδικα το 2020 αρνείται να δεσμευτεί ανεπιφύλακτα για την αποδοχή του αποτελέσματος του 2026.
Για τους Αμερικανούς, η εκλογική αναμέτρηση αφορά πολύ περισσότερα από τον πολιτικό συσχετισμό στην Ουάσιγκτον. Αφορά την ακρίβεια, την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, τη μετανάστευση, τον πόλεμο και τις καθημερινές συνέπειες των κυβερνητικών αποφάσεων.
Αυτές οι επιλογές προϋποθέτουν, όμως, κάτι στοιχειώδες: ότι το αποτέλεσμα της ψήφου θα γίνει σεβαστό, ανεξάρτητα από το ποιον ευνοεί.
Ο νικητής Τραμπ και ο ηττημένος Τραμπ δεν δημιουργούν τους ίδιους πολιτικούς κινδύνους. Η ενδεχόμενη νίκη του κόμματός του θα δοκίμαζε τα αντίβαρα της εξουσίας. Μια ήττα, εφόσον συνοδευόταν από αβάσιμη αμφισβήτηση, θα δοκίμαζε την ίδια την αποδοχή των εκλογικών κανόνων.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό διακύβευμα: μια δημοκρατία δεν αποδεικνύει την αντοχή της μόνο όταν καταφέρνει να εκλέγει κυβερνήσεις, αλλά και όταν μπορεί να επιβάλλει σε εκείνους που κυβερνούν τα όρια που αποφασίζουν οι πολίτες.
