Γράφει ο Σάββας Παναγιωτίδης
Οι Αμερικανοί ψήφισαν το 2024 με την προσδοκία ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα βελτιώσει την οικονομική τους κατάσταση. Δύο χρόνια αργότερα, εκατομμύρια από αυτούς εξακολουθούν να δυσκολεύονται να πληρώσουν το νοίκι, να γεμίσουν το αυτοκίνητο και να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες. Και αυτή τη φορά, η δυσαρέσκειά τους αποτυπώθηκε στην κάλπη.
Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου εξελίχθηκαν σε εκτεταμένη ήττα για τους Ρεπουμπλικανούς. Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τουλάχιστον 219 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και 51 στη Γερουσία, συμπεριλαμβανομένων των ανεξάρτητων που συμπορεύονται μαζί τους, αποκτώντας τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Η καταμέτρηση συνεχίζεται και οι τελικοί συσχετισμοί δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Το αποτέλεσμα δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Η οικονομική πίεση, ο πόλεμος στο Ιράν, η μεταναστευτική πολιτική και η δυσαρέσκεια για τον τρόπο διακυβέρνησης συνέθεσαν ένα εκλογικό περιβάλλον στο οποίο ο Τραμπ δυσκολεύτηκε να διατηρήσει τη συμμαχία που τον οδήγησε ξανά στον Λευκό Οίκο.
Η ακρίβεια νίκησε τις υποσχέσεις
Η σημαντικότερη εξήγηση βρίσκεται στην οικονομία. Σύμφωνα με τις μετεκλογικές έρευνες που επικαλείται το Reuters, σχεδόν εννέα στους δέκα ψηφοφόρους θεώρησαν το κόστος ζωής σημαντικό παράγοντα για την επιλογή τους. Περίπου τα δύο τρίτα απέδωσαν στον Τραμπ ευθύνη για τις υψηλές τιμές, ενώ τρεις στους τέσσερις δήλωσαν δυσαρεστημένοι ή οργισμένοι με την πορεία της χώρας.
Οι δασμοί στις εισαγωγές και ο πόλεμος με το Ιράν επιβάρυναν περαιτέρω το κλίμα. Η άνοδος των τιμών των καυσίμων πρόσθεσε νέα πίεση στα νοικοκυριά, την ώρα που η κυβέρνηση επέμενε να παρουσιάζει την οικονομική της πολιτική ως επιτυχημένη.
Το πρόβλημα για τον Τραμπ ήταν ότι η εικόνα που περιέγραφε δεν ανταποκρινόταν στην καθημερινότητα σημαντικού μέρους των ψηφοφόρων.
Η οικονομική δυσαρέσκεια δεν αποτελεί αυτομάτως υποστήριξη προς τους Δημοκρατικούς. Αποδείχθηκε, όμως, αρκετά ισχυρή ώστε να αποδυναμώσει ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές του 2024.
Η ανατροπή έφτασε στις ρεπουμπλικανικές πολιτείες
Η έκταση των Δημοκρατικών κερδών είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό στοιχείο της βραδιάς.
Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε του Ρεπουμπλικανού Κεν Πάξτον, δίνοντας στους Δημοκρατικούς την πρώτη τους νίκη για τη Γερουσία στην πολιτεία έπειτα από 38 χρόνια.
Στο Κάνσας, ο Άνταμ Χάμιλτον έγινε ο πρώτος Δημοκρατικός που κερδίζει γερουσιαστική έδρα από το 1932. Αντίστοιχες ανατροπές σημειώθηκαν στη Νότια Καρολίνα, στην Αϊόβα και στο Οχάιο.
Πρόκειται για περιοχές όπου οι Ρεπουμπλικανοί είχαν ισχυρά ερείσματα και, σε αρκετές περιπτώσεις, ο Τραμπ είχε επικρατήσει με διψήφιες διαφορές το 2024.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η φθορά του προέδρου δεν περιορίζεται στις παραδοσιακά αμφίρροπες πολιτείες.
Οι ψηφοφόροι που απομακρύνονται
Η μεταβολή αποτυπώνεται και στη σύνθεση του εκλογικού σώματος.
Η έρευνα AP Voter Poll, με περίπου 80.000 συμμετέχοντες, δείχνει ότι επτά στους δέκα ψηφοφόρους κάτω των 30 ετών στήριξαν τους Δημοκρατικούς στις αναμετρήσεις για τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Αντίστοιχα, περίπου έξι στους δέκα Ισπανόφωνους επέλεξαν Δημοκρατικούς υποψηφίους. Πρόκειται για μια σημαντική υποχώρηση των Ρεπουμπλικανών σε κοινότητες όπου ο Τραμπ είχε αυξήσει την επιρροή του το 2024.
Η σκληρή μεταναστευτική πολιτική και οι επιχειρήσεις της ICE προστέθηκαν στις οικονομικές ανησυχίες αυτών των ψηφοφόρων.
Ωστόσο, η αντίθεση στον πρόεδρο δεν εξηγεί κάθε ψήφο. Περίπου τέσσερις στους δέκα δήλωσαν ότι ήθελαν να εκφράσουν την αποδοκιμασία τους προς τον Τραμπ, ενώ ένα αντίστοιχο ποσοστό ανέφερε ότι ο ίδιος δεν επηρέασε την επιλογή του.
Αυτό κάνει την εκλογική εικόνα πιο σύνθετη από ένα απλό δημοψήφισμα υπέρ ή κατά του προέδρου.
Η δημοκρατία και ο έλεγχος της εξουσίας
Πέρα από την οικονομία, οι Αμερικανοί έστειλαν μήνυμα και για τη λειτουργία των θεσμών.
Σύμφωνα με το Associated Press, περίπου επτά στους δέκα θεωρούν ότι το Κογκρέσο δεν ασκεί επαρκή έλεγχο στην προεδρική εξουσία. Μάλιστα, την άποψη αυτή συμμερίζεται και σημαντικό τμήμα των Ρεπουμπλικανών.
Η διαφθορά και η κατάσταση της δημοκρατίας αναδείχθηκαν επίσης σε βασικά εκλογικά κριτήρια, αποτυπώνοντας μια ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς την Ουάσινγκτον.
Από τον Ιανουάριο του 2027, ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο στο οποίο οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να ενισχύσουν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο, να μπλοκάρουν νομοθετικές πρωτοβουλίες και να δυσκολέψουν την προώθηση της κυβερνητικής ατζέντας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πρόεδρος χάνει τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Σημαίνει, όμως, ότι η διακυβέρνηση θα απαιτεί πλέον διαφορετικές πολιτικές ισορροπίες.
Το δύσκολο στοίχημα των Δημοκρατικών
Η εκλογική νίκη αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τους Δημοκρατικούς, δεν λύνει όμως το πρόβλημα της δικής τους πολιτικής αξιοπιστίας.
Η ίδια έρευνα του Associated Press δείχνει ότι η αποδοκιμασία των Ρεπουμπλικανών δεν συνοδεύεται από αντίστοιχα υψηλή εμπιστοσύνη προς το Δημοκρατικό Κόμμα.
Οι ψηφοφόροι που δυσκολεύονται να πληρώσουν τη στέγη, την υγειονομική περίθαλψη και τα καθημερινά τους έξοδα δεν αρκούνται σε μια αλλαγή κοινοβουλευτικών συσχετισμών.
Αν οι Δημοκρατικοί θέλουν να μετατρέψουν την εκλογική τους επιτυχία σε διαρκή πολιτική μεταβολή, θα πρέπει να παρουσιάσουν πειστικές λύσεις για αυτές τις ανάγκες, πέρα από την αντίθεσή τους στον Τραμπ.
Οι ενδιάμεσες εκλογές έδειξαν ότι η δυσαρέσκεια απέναντι στον πρόεδρο έχει αποκτήσει ευρεία κοινωνική και γεωγραφική έκταση. Το αν αυτή θα οδηγήσει σε μια ουσιαστική αλλαγή πολιτικής θα κριθεί από όσα ακολουθήσουν.
Γιατί το μήνυμα της κάλπης δεν περιορίζεται στην ήττα των Ρεπουμπλικανών. Αφορά κυρίως την απόσταση ανάμεσα στις υποσχέσεις της εξουσίας και στις πραγματικές συνθήκες ζωής εκατομμυρίων Αμερικανών.
