Η Ελλάδα επέλεξε να μη στηρίξει την άρση ενός οικονομικού αποκλεισμού που στραγγαλίζει εδώ και έξι δεκαετίες την Κούβα. Και το έκανε σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Μητσοτάκη εμφανίζει τον σεβασμό στο διεθνές δίκαιο ως αδιαπραγμάτευτη αρχή της εξωτερικής της πολιτικής.
Στις 28 Οκτωβρίου, η Αθήνα απείχε από την ψηφοφορία της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για τον τερματισμό του αμερικανικού εμπάργκο. Για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από τριάντα χρόνια, η Ελλάδα εγκατέλειψε τη σταθερή υποστήριξή της στο σχετικό ψήφισμα.
Η επιλογή δεν ήταν ουδέτερη. Ήταν μια σαφής πολιτική μετατόπιση, με την οποία η ελληνική κυβέρνηση απέφυγε να δυσαρεστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε την εγκατάλειψη μιας πάγιας διπλωματικής θέσης.
Η αμερικανική πίεση και η ελληνική υποχώρηση
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 130 ψήφους υπέρ, 17 κατά και 25 αποχές. Έναν χρόνο νωρίτερα είχε συγκεντρώσει 165 θετικές ψήφους, μόλις 7 αρνητικές και 12 αποχές.
Η υποχώρηση αυτή δεν προέκυψε σε πολιτικό κενό. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε προηγουμένως αναπτύξει έντονη διπλωματική δραστηριότητα, επιδιώκοντας να περιορίσει τη διεθνή καταδίκη του εμπάργκο. Το αποτέλεσμα χαιρετίστηκε από την Ουάσιγκτον ως επιτυχία.
Η ελληνική μεταστροφή ήρθε μόλις τρεις εβδομάδες μετά την επίσκεψη στην Αθήνα του Μάρκο Ρούμπιο, του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών που έχει αναγάγει την ασφυκτική πίεση κατά της Κούβας σε προσωπική πολιτική εμμονή και είχε μάλιστα κατηγορηθεί από την Αβάνα για παρεμβάσεις προς κυβερνήσεις ενόψει της ψηφοφορίας στον ΟΗΕ.
Η Ελλάδα βρέθηκε μεταξύ των χωρών που άλλαξαν στάση, μαζί με τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ολλανδία. Ωστόσο, άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία και η Γαλλία, επέλεξαν να υπερψηφίσουν.
Επομένως, δεν υπήρχε κάποια ενιαία ευρωπαϊκή γραμμή που να δεσμεύει την Αθήνα. Υπήρχε πολιτική επιλογή.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι η ελληνική αποχή σημειώθηκε ενώ η χώρα ασκούσε την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Την ίδια περίοδο που η κυβέρνηση διακήρυττε την προσήλωσή της στη διεθνή νομιμότητα και την πολυμέρεια, απέφευγε να στηρίξει ένα ψήφισμα που καταδίκαζε έναν οικονομικό αποκλεισμό δεκαετιών.
Πίσω από τις κυρώσεις υπάρχουν άνθρωποι
Η Κούβα αντιμετωπίζει μια βαθιά οικονομική και ανθρωπιστική κρίση. Οι πολύωρες διακοπές ηλεκτροδότησης, οι ελλείψεις καυσίμων, φαρμάκων και βασικών αγαθών έχουν μετατρέψει την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών σε διαρκή αγώνα επιβίωσης.
Το αμερικανικό εμπάργκο δεν είναι η μοναδική αιτία αυτής της κατάστασης. Οι ευθύνες της κουβανικής κυβέρνησης, οι οικονομικές της επιλογές και οι περιορισμοί στις πολιτικές ελευθερίες είναι υπαρκτοί και δεν μπορούν να παραβλεφθούν.
Δεν μπορούν, όμως, να χρησιμοποιούνται ως δικαιολογία για τη συνέχιση μιας πολιτικής συλλογικής οικονομικής πίεσης. Ιδίως όταν εκείνοι που υφίστανται τις βαρύτερες συνέπειες δεν είναι οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι, αλλά οι οικογένειες που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τα αναγκαία, οι ασθενείς που χρειάζονται περίθαλψη και οι εργαζόμενοι που βλέπουν τις συνθήκες διαβίωσής τους να επιδεινώνονται.
Η άρση του εμπάργκο δεν προϋποθέτει την πολιτική αποδοχή του κουβανικού καθεστώτος. Προϋποθέτει την αναγνώριση ότι ένας ολόκληρος λαός δεν μπορεί να αποτελεί όμηρο μιας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Αυτή τη στοιχειώδη διάκριση η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε να μην υπερασπιστεί με την ψήφο της.
Διεθνές δίκαιο κατά περίπτωση
Η μεγαλύτερη αντίφαση αφορά την ίδια την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Η κυβέρνηση επικαλείται διαρκώς το διεθνές δίκαιο, την κυριαρχία των κρατών και την ανάγκη σεβασμού των διεθνών κανόνων. Πρόκειται για αρχές ιδιαίτερα σημαντικές για μια χώρα που στηρίζει σε αυτές κρίσιμες εθνικές της θέσεις.
Όταν, όμως, η εφαρμογή τους συγκρούεται με τις επιδιώξεις ενός ισχυρού συμμάχου, η ελληνική αποφασιστικότητα φαίνεται να υποχωρεί.
Η στάση απέναντι στην Κούβα προστίθεται έτσι σε μια ευρύτερη συζήτηση για τα όρια της ελληνικής διπλωματικής αυτονομίας και την προθυμία της Αθήνας να διαφοροποιηθεί από την Ουάσιγκτον.
Το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης δεν είναι νομικά δεσμευτικό. Η υπερψήφισή του δεν θα ανέτρεπε το εμπάργκο, όπως και η ελληνική αποχή δεν καθόρισε το αποτέλεσμα. Αυτό, όμως, δεν καθιστά την απόφαση ασήμαντη.
Για μια χώρα που επιμένει ότι η ισχύς δεν πρέπει να υπερισχύει των κανόνων, η πολιτική συνέπεια δεν μπορεί να εξαντλείται στις περιπτώσεις όπου δεν ενοχλούνται οι σύμμαχοι.
Η Αθήνα είχε την ευκαιρία να υπερασπιστεί μια θέση που στήριζε επί δεκαετίες. Αντί γι’ αυτό, επέλεξε την αποχή.
Και τελικά, όταν ένας λαός πληρώνει το τίμημα ενός αποκλεισμού, η αποφυγή της πολιτικής ευθύνης δεν αποτελεί ουδετερότητα. Αποτελεί και αυτή μια μορφή τοποθέτησης.
