«Σας επιστρέφουμε τα μπάζα που πέφτουν στα κεφάλια μας». Με αυτή τη φράση, μαθητές άφησαν σακούλες με σοβάδες έξω από τη Βουλή. Δεν ήταν μια συνηθισμένη διαμαρτυρία. Ήταν η εικόνα μιας δημόσιας εκπαίδευσης που σε πολλές περιπτώσεις αδυνατεί να εξασφαλίσει ακόμη και τα αυτονόητα. Και μαζί, μια σκληρή υπενθύμιση ότι πίσω από τις κυβερνητικές εξαγγελίες υπάρχουν παιδιά που πηγαίνουν καθημερινά σε σχολεία με σοβαρά προβλήματα.
Στις 5 Νοεμβρίου, μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων. Δεν ζητούσαν προνόμια. Ζητούσαν ασφαλείς αίθουσες, καθηγητές, λιγότερους μαθητές ανά τμήμα και μια εκπαίδευση που δεν θα εξαρτάται από το πορτοφόλι της οικογένειάς τους.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη μιλά για το σχολείο του μέλλοντος. Εκείνοι διαδηλώνουν για να μπορούν να μορφώνονται αξιοπρεπώς στο σχολείο του σήμερα. Και αυτή η αντίφαση είναι πολύ πιο αποκαλυπτική από οποιαδήποτε υπουργική παρουσίαση.
Πρώτα να μη μας πέφτει το ταβάνι στο κεφάλι
Υπάρχει κάτι βαθιά εξοργιστικό στο γεγονός ότι το 2026 μαθητές αναγκάζονται να διεκδικούν την ασφάλεια των σχολικών τους κτιρίων. Όχι υπερσύγχρονα εργαστήρια ή καινοτόμες εκπαιδευτικές μεθόδους. Να μην πέφτουν σοβάδες στις αίθουσες όπου περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους.
Οι Έλληνες φορολογούμενοι πληρώνουν για δημόσια Παιδεία. Ωστόσο, η Ελλάδα δαπανά μόλις το 3,9% του ΑΕΠ για την εκπαίδευση, έναντι 4,8% στην ΕΕ. Κι ενώ η κυβέρνηση πανηγυρίζει για το πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου», οι δύο πρώτες φάσεις ανακαινίσεων χρηματοδοτήθηκαν από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες. Για τις στοιχειώδεις επισκευές των σχολείων, δηλαδή, αναλαμβάνουν οι τραπεζίτες.
Και φυσικά, η «προσφορά» έπρεπε να διαφημιστεί. Σε σχολικές εισόδους τοποθετήθηκαν πινακίδες με τα ονόματα των τραπεζών, τις οποίες ο Δήμος Πατρέων έφτασε να ξηλώσει. Για να θυμόμαστε, προφανώς, ποιον πρέπει να ευχαριστούμε που τα παιδιά μας δεν θα κινδυνεύουν από τους σοβάδες. Η ασφάλεια των μαθητών, όμως, είναι υποχρέωση της Πολιτείας, όχι διαφημιστικός χώρος για την εταιρική κοινωνική ευθύνη των τραπεζών.
Ούτε αρκούν οι ανακοινώσεις προσλήψεων όταν, μήνες μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, η εκπαιδευτική κοινότητα εξακολουθεί να καταγγέλλει κενά και χαμένες διδακτικές ώρες.
Κάθε ώρα διδασκαλίας που χάνεται δεν είναι μια απλή διοικητική εκκρεμότητα. Είναι ένα κομμάτι μόρφωσης που στερείται ένα παιδί. Και όταν αυτό συμβαίνει συστηματικά, οι συνέπειες δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι οικογένειες που έχουν χρήματα μπορούν να αναζητήσουν βοήθεια εκτός σχολείου. Οι υπόλοιπες αναγκάζονται να περιμένουν.
Όταν η ασφάλεια των μαθητών είναι ζήτημα τύχης
Δεν πρόκειται για υπερβολές των μαθητών. Μόνο μέσα στον Οκτώβριο καταγράφηκαν αλλεπάλληλα περιστατικά πτώσης σοβάδων και τμημάτων οροφής σε σχολεία της χώρας. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, παιδιά κατέληξαν στο νοσοκομείο.
Την 1η Οκτωβρίου, στο 6ο Λύκειο της Πάτρας, σοβάδες έπεσαν πάνω στο θρανίο μαθήτριας την ώρα του μαθήματος. Το κορίτσι είχε σηκωθεί λίγα λεπτά νωρίτερα. Στις 6 Οκτωβρίου, στο 8ο Γυμνάσιο Κορυδαλλού, τμήμα ψευδοροφής έπεσε πάνω σε μαθητή. Μία ημέρα αργότερα, στο 3ο Λύκειο Λαμίας, κομμάτια σοβά έπεσαν στα κεφάλια μαθητών, με τέσσερα παιδιά να μεταφέρονται στο νοσοκομείο.
Στις 9 Οκτωβρίου, στο Γυμνάσιο Βασιλικών Θεσσαλονίκης, ένας 14χρονος τραυματίστηκε όταν αποκολλήθηκε σοβάς από την οροφή της αίθουσας. Στις 22 Οκτωβρίου, στις Σέρρες, η πτώση σοβάδων στην είσοδο σχολικού συγκροτήματος οδήγησε στην προσωρινή αναστολή λειτουργίας δύο δημοτικών σχολείων.
Πέντε περιστατικά μέσα σε μόλις τρεις εβδομάδες, σε διαφορετικές περιοχές της χώρας. Πέντε υπενθυμίσεις ότι η ασφάλεια των παιδιών δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν βρίσκονταν στο λάθος θρανίο, τη λάθος στιγμή.
Το σχολείο που μεγαλώνει τις ανισότητες
Το ελληνικό σχολείο υποτίθεται πως προσφέρει σε όλα τα παιδιά μια κοινή αφετηρία. Στην πράξη, όμως, η οικονομική κατάσταση της οικογένειας επηρεάζει όλο και περισσότερο τις εκπαιδευτικές τους δυνατότητες.
Φροντιστήρια, ξένες γλώσσες, πρόσθετη προετοιμασία, μετακινήσεις. Η λεγόμενη δωρεάν Παιδεία συνοδεύεται από έναν λογαριασμό που οι γονείς καλούνται να πληρώνουν κάθε μέρα, ακόμη κι όταν δυσκολεύονται να καλύψουν τις βασικές ανάγκες του σπιτιού.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, ο σχεδιασμός για το Εθνικό Απολυτήριο προκαλεί νέες ανησυχίες. Η κυβερνητική επιδίωξη για αναβάθμιση του Λυκείου δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από τον κίνδυνο περισσότερων εξετάσεων, μεγαλύτερης πίεσης και ακόμη μεγαλύτερης εξάρτησης από την παραπαιδεία.
Γιατί όταν οι ευκαιρίες ενός παιδιού εξαρτώνται από τα χρήματα των γονιών του, δεν μιλάμε για αξιοκρατία. Μιλάμε για την αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων μέσα από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.
Γιατί κανένα δεκαπεντάχρονο παιδί δεν πρέπει να αναγκάζεται να προσαρμόζει τα όνειρά του στο πορτοφόλι της οικογένειάς του, αντί να τα διαμορφώνει με βάση τις επιθυμίες και τις δυνατότητές του.
Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι αναλώσιμοι
Στο πλευρό των μαθητών βρέθηκαν και οι εκπαιδευτικοί, με την ΟΛΜΕ να προχωρά σε τετράωρη στάση εργασίας.
Πίσω από τις ελλείψεις προσωπικού βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να κρατήσουν όρθιο το δημόσιο σχολείο, συχνά με περιορισμένους πόρους, πολυπληθή τμήματα και ολοένα μεγαλύτερες απαιτήσεις.
Ιδιαίτερα για τους αναπληρωτές, η εργασία μπορεί να σημαίνει διαρκείς μετακινήσεις, δυσκολία εύρεσης κατοικίας και αβεβαιότητα για τον επόμενο σχολικό χρόνο.
Κι όμως, στον δημόσιο διάλογο ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζεται συχνά περισσότερο ως αντικείμενο αξιολόγησης παρά ως εργαζόμενος που χρειάζεται στήριξη για να επιτελέσει το έργο του.
Δεν μπορείς να απαιτείς από έναν άνθρωπο να δίνει καθημερινά τον καλύτερό του εαυτό στην τάξη, αγνοώντας τις συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζεται.
Η Παιδεία είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής
Το πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο δεν ήταν απλώς μια διαμαρτυρία για τα προβλήματα των σχολείων. Ήταν μια σύγκρουση γύρω από τις προτεραιότητες της χώρας.
Η ΟΛΜΕ έθεσε ευθέως το ζήτημα της χρηματοδότησης, αντιπαραβάλλοντας τις ανάγκες της εκπαίδευσης με τις αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες. Η κατανομή των δημόσιων πόρων αποτελεί πολιτική απόφαση και η κυβέρνηση οφείλει να εξηγεί με ποια κριτήρια ιεραρχεί τις ανάγκες.
Ασφαλώς, τα προβλήματα της δημόσιας εκπαίδευσης δεν δημιουργήθηκαν όλα επί κυβέρνησης Μητσοτάκη. Είναι αποτέλεσμα και διαχρονικών ελλείψεων. Επτά χρόνια, όμως, μετά την ανάληψη της εξουσίας, η σημερινή κυβέρνηση δεν μπορεί να επικαλείται διαρκώς το παρελθόν για να αποφύγει την ευθύνη του παρόντος.
Το σχολείο δεν είναι μια ακόμη δημόσια υπηρεσία της οποίας οι ελλείψεις μπορούν να αναβάλλονται επ’ αόριστον. Είναι ο χώρος όπου διαμορφώνονται οι δυνατότητες μιας ολόκληρης γενιάς.
Και κάθε φορά που ένα παιδί στερείται όσα χρειάζεται για να μορφωθεί, η ζημιά δεν αποτυπώνεται μόνο σε ένα χαμένο μάθημα ή σε μια κακοσυντηρημένη αίθουσα. Αποτυπώνεται στις ευκαιρίες που ίσως δεν θα αποκτήσει ποτέ.
Οι μαθητές δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να κατεβαίνουν στους δρόμους για να διεκδικήσουν τα αυτονόητα. Πολύ περισσότερο, δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να κουβαλήσουν τα μπάζα του σχολείου τους μέχρι τη Βουλή για να θυμίσουν στην κυβέρνηση την ευθύνη της.
