BRAINFOOD

Τεχνητή Nοημοσύνη ή Δημοκρατία;

O συνταγματολόγος Τάκης Βιδάλης γράφει στο SR.

O συνταγματολόγος Τάκης Βιδάλης γράφει στο SR.

Γράφει ο Τάκης Βιδάλης*

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει γίνει το αγαπημένο θέμα της lifestyle πολιτικής. Κανείς σύμβουλος επικοινωνίας που σέβεται τον εαυτό του δεν θα άφηνε τον υψηλό πελάτη του – πρωθυπουργό, πρόεδρο, υπουργό, αρχηγό κόμματος, ακόμη και φιλόδοξο βουλευτή- ανενημέρωτο για το πώς πρέπει να μιλήσει για την τεχνητή νοημοσύνη. Το είδαμε στην πρόσφατη συνέλευση του ΟΗΕ από πολλούς ομιλητές (μεταξύ αυτών και τον πρωθυπουργό μας), το βλέπουμε και τώρα στη «νέα Γιάλτα» της Κίνας. 

«Πώς» πρέπει να μιλάει ένας λαμπερός πολιτικός που ακούει πειθήνια τους συμβούλους του; Μα με τη διπλή γλώσσα του δυναμισμού της τεχνολογικής προόδου από τη μια και της σύνεσης για την πρόληψη «κινδύνων» από την άλλη. Κοινότοπο; Καθόλου! Γιατί η τεχνολογική πρόοδος είναι το μέλλον της οικονομικής ανάπτυξης, είναι αυτό που πραγματικά θέλουμε. Οι «κίνδυνοι», αντίθετα, είναι η μιζέρια όσων γκρινιάζουν, των παλιών, των boomers, του αιώνιου αριστερού συντηρητισμού. Μιλάμε για κινδύνους, μόνο για να καθησυχάσουμε τον -όχι τόσο λαμπερό- πολίτη (και ψηφοφόρο μας και καταναλωτή της τεχνητής νοημοσύνης). Κανένας λόγος ανησυχίας: θα συμφωνήσουμε και θα επιβάλλουμε ελέγχους, ώστε η τεχνολογία να παραμείνει «ανθρώπινη». Αυτά από τους «λαμπερούς»…

Ας είμαστε ειλικρινείς. Η παγκόσμια οικονομία και τα εθνικά παρακλάδια της ζουν μέρες μεσοπολέμου. Τότε που η τεχνολογία ήταν και πάλι η μεγάλη ελπίδα διαφυγής μετά το «κραχ» της Wall Street. Η αποθέωση του επιστημονισμού και των ιδεοληψιών για την τεχνολογική υπεροχή που θα έλυνε όχι μόνο το οικονομικό, αλλά και κάθε κοινωνικό πρόβλημα, είχε παραμερίσει κάθε ιδέα δικαιωμάτων και δημοκρατίας ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα: αυτά ήταν παλιές ιστορίες των γιακωβίνων και των καρμπονάρων που δεν είχαν θέση στον κόσμο των μηχανών εσωτερικής καύσης, του εξηλεκτρισμού, των τηλεπικοινωνιών και της ευγονικής. Οι τεχνοκρατικές ιδεοληψίες ξέρουμε ότι οδήγησαν στην επικράτηση του ολοκληρωτισμού, στον δεύτερο πόλεμο και, τελικά, στον Αρμαγεδδώνα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι που έκτοτε μας στοιχειώνει. Αλλά το «μπουμ» στην οικονομία ήταν αναμφισβήτητο: πόσο ακούστηκαν ο Αινστάιν, ο Ράσελ και όσοι ανησυχούσαν τότε;

Το ίδιο ακριβώς ζούμε σήμερα. Η υπόσχεση για την παγκόσμια αναθέρμανση της οικονομίας με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης είναι ακαταγώνιστη, ακόμη και αν οι μεγάλοι παίκτες μιλούν για «έλεγχο». Γιατί ο έλεγχος κάθε τεχνολογίας υπονοεί είτε τη διακοπή είτε τουλάχιστον την επιβράδυνση της εξέλιξής της. Και για να συμβεί αυτό, χρειάζεται να λειτουργήσουν οι δημοκρατικοί θεσμοί στο διεθνές, αλλά και στο εθνικό επίπεδο. Δηλαδή να υποτάξουμε την τεχνολογία σε ένα σύστημα αξιών που δεν είναι διαπραγματεύσιμο από καμία «πρόοδο», απλώς επειδή -αν ήταν- θα αναιρούσαμε το θεμέλιο κάθε προόδου.

Ξέρουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αμφισβητεί πλέον ριζικά την αποκλειστικότητα της ανθρώπινης νόησης, με τα μη επιβλεπόμενα συστήματα μηχανικής μάθησης και το φαινόμενο του «μαύρου κουτιού» που εξ ορισμού αποκλείει τον ανθρώπινο έλεγχο, όχι μόνο του χρήστη αλλά και του ίδιου του προγραμματιστή. Ξέρουμε επίσης ότι ο σχεδιασμός των αλγορίθμων δεν έχει τίποτε «δημοκρατικό», ούτε καν ότι είναι «ουδέτερος», αλλά επιβάλλεται από την ατζέντα (οικονομική, πολιτική, πολιτισμική ή άλλη) του ολιγάρχη που χρηματοδοτεί. Ακόμη και αν υποθέταμε ότι με κάποιο μαγικό τρόπο θα επιβάλλαμε την εισαγωγή κριτηρίων «ηθικής» στον αλγόριθμο, για καθαρά τεχνικούς λόγους αυτό θα ήταν πρακτικά ανεφάρμοστο, εκτός αν με την «ηθική» εννοούμε κλειστά δόγματα, δηλαδή ολοκληρωτισμό. Και τέλος ξέρουμε ότι οι ολιγάρχες εδώ είναι πραγματικά ελάχιστοι: οι big tech σε ΗΠΑ και Κίνα, κυρίως, έχουν πια μια τεχνογνωσία απλησίαστη από οποιονδήποτε, με την οποία είναι σε θέση να εξαρτούν απόλυτα όχι μόνον επιχειρήσεις, αλλά και τα κράτη σε όλο τον κόσμο: μια τεχνογνωσία όμως που όλο και περισσότερο συνδέεται με το «μαύρο κουτί» και απεξαρτάται από τον ανθρώπινο έλεγχο. 

Σε αυτή τη συνθήκη, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης καθοδηγεί εφαρμογές σε κάθε τομέα της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένης της πολεμικής βιομηχανίας, όπως ακριβώς συνέβαινε με την τεχνολογία στο μεσοπόλεμο. Με την κρίσιμη διαφορά ότι η ανάπτυξη αυτή από ένα σημείο κι έπειτα, από τη φύση της, δεν επιδέχεται ανθρώπινη επίβλεψη. Και το ερώτημα είναι: μπορεί η παγκόσμια οικονομία (δηλαδή οι big tech και οι «λαμπεροί» υπηρέτες τους) να αντέξει ένα «μορατόριουμ» στην τεχνητή νοημοσύνη για να μη χαθεί το πλεονέκτημα της ανθρώπινης επίβλεψης; 

Αν για μια στιγμή σκεφτούμε ότι ακόμη (αλλά όχι για πολύ) η ανθρώπινη νόηση εξακολουθεί να υπερέχει και ότι, γι’ αυτό, έχουμε το «πάνω χέρι» ως οργανωμένες δημοκρατίες για να επιβάλλουμε ένα τόσο ριζικό, αλλά ζωτικό για το είδος μας, μέτρο, πρέπει να δράσουμε άμεσα. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί στην τωρινή συνάντηση των «λαμπερών» του Πεκίνου, καθώς οι big tech παρακολουθούν. Χρειάζεται να διατυπωθεί ένα οργανωμένο σε πολλά επίπεδα αίτημα, ακόμη και στον εθνικό μας μικρόκοσμο, προς όσους αποφασίζουν για το «τραίνο της νέας τεχνολογικής επανάστασης». Έστω κι αν αυτοί παραμένουν ανορθόγραφοι trendy…

*Ο Τάκης Βιδάλης είναι  συνταγματολόγος. εμπειρογνώμων στην ΕΕ για θέματα επιστήμης και νέων τεχνολογιών (EGE/EC). Το βιβλίο του “Το φρούριο των πολιορκημένων. Ανατομία ενός όπλου” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος.

Οι απόψεις που εκφράζονται στα ενυπόγραφα άρθρα απηχούν και δεσμεύουν αποκλειστικά τους αρθρογράφους.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter