Στη Χριστούπολη των Σπάτων, εκεί όπου μέχρι πρόσφατα υπήρχαν ελαιώνες και αμπέλια, υψώνονται πλέον τεράστιες εγκαταστάσεις κέντρων δεδομένων. Σε απόσταση περίπου 200 μέτρων από τις πρώτες κατοικίες, οι κάτοικοι βλέπουν τη γειτονιά τους να μετατρέπεται σε έναν νέο τεχνολογικό κόμβο. Χωρίς να γνωρίζουν ακόμη με σαφήνεια τι θα σημαίνει αυτή η αλλαγή για την καθημερινότητά τους.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρουσιάζει την προσέλκυση τεχνολογικών κολοσσών ως ακόμη μία απόδειξη της οικονομικής επιτυχίας της χώρας. Πίσω όμως από τις εξαγγελίες για επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, αναδεικνύεται μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα: ενεργειακές υποδομές με περιορισμένα περιθώρια, αναπάντητα ερωτήματα για την κατανάλωση νερού και περιβαλλοντικές αξιολογήσεις που δεν συμβαδίζουν πάντοτε με την ταχύτητα των έργων.
Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε τον Σεπτέμβριο το ερευνητικό μέσο Solomon, σε συνδυασμό με νεότερες αποφάσεις της αυτοδιοίκησης και παρεμβάσεις περιβαλλοντικών οργανώσεων, θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: προηγείται ο σχεδιασμός των επενδύσεων ή επιχειρείται εκ των υστέρων να καλυφθεί το κενό;
Πρώτα οι επενδύσεις, μετά οι μελέτες
Σύμφωνα με την έρευνα του Solomon, που βασίστηκε σε εμπιστευτική μελέτη της PwC και στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, στην Ελλάδα λειτουργούν 21 data centers, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 44 MW, με ετήσια κατανάλωση περίπου 65 GWh ηλεκτρικής ενέργειας.
Η κλίμακα, ωστόσο, πρόκειται να αλλάξει δραματικά. Μέχρι την άνοιξη του 2026, οκτώ νέα έργα συνολικής ισχύος 547,5 MW είχαν εξασφαλίσει σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο. Από αυτά, τα επτά, συνολικής ισχύος 507,5 MW, βρίσκονται στην Αττική. Παράλληλα, εκκρεμούσαν ακόμη περίπου 30 αιτήματα σύνδεσης, που πλησίαζαν συνολικά τα 3 GW.
Πρόκειται για αιτήματα και δεσμευμένη ισχύ, όχι για πραγματική κατανάλωση. Η διαφορά, ωστόσο, ανάμεσα στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις και στον σχεδιαζόμενο όγκο των επενδύσεων είναι τεράστια.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο βρίσκεται αλλού. Όταν η κυβέρνηση παρουσίασε τον Μάρτιο του 2026 τη μελέτη χωροθέτησης των data centers, δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί η αναλυτική μελέτη επάρκειας ηλεκτροπαραγωγής που η ίδια η PwC θεωρούσε αναγκαία για να επιβεβαιωθούν τα διαθέσιμα περιθώρια σύνδεσης.
Με απλά λόγια, η χώρα δεσμευόταν για εκατοντάδες MW νέων εγκαταστάσεων προτού ολοκληρωθεί η αξιολόγηση που θα επιβεβαίωνε αν υπάρχουν οι απαραίτητες ενεργειακές δυνατότητες.
Ποιος θα πληρώσει το ρεύμα;
Η χωροθέτηση των επενδύσεων δημιουργεί πρόσθετα ερωτήματα. Η Ανατολική Αττική εμφάνιζε μηδενικό διαθέσιμο περιθώριο ηλεκτρικής ισχύος το 2024, σύμφωνα με τη μελέτη της PwC, ενώ για το 2030 προβλέπεται περιθώριο 120 MW, υπό την προϋπόθεση ολοκλήρωσης προγραμματισμένων έργων.
Η ανάπτυξη νέων εγκαταστάσεων απαιτεί επομένως προσεκτικό συντονισμό με τις αναβαθμίσεις του δικτύου. Και αυτές οι αναβαθμίσεις κοστίζουν.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Διαχείρισης του Συστήματος Μεταφοράς, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις επέκτασης του δικτύου το κόστος επιμερίζεται κατά 50% στον ΑΔΜΗΕ και κατά 50% στον συνδεόμενο χρήστη. Το μέρος που αναλαμβάνει ο Διαχειριστής μπορεί να ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων που καταβάλλουν οι καταναλωτές.
Δεν έχει προσδιοριστεί πόσο θα κοστίσουν οι επεκτάσεις που θα απαιτηθούν για τα σχεδιαζόμενα data centers, ούτε ποιο μέρος τους θα επιβαρύνει τελικά τους λογαριασμούς ρεύματος.
Αυτή ακριβώς η έλλειψη αποτίμησης είναι το πρόβλημα. Την ώρα που τα ελληνικά νοικοκυριά δοκιμάζονται από το ενεργειακό κόστος, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση υποδομών που θα εξυπηρετούν μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις.
Η Greenpeace, με παρέμβασή της στις 26 Οκτωβρίου, ζήτησε σαφείς κανόνες για την κατανομή του κόστους, τη δημοσιοποίηση στοιχείων κατανάλωσης και την αποτροπή πρόσθετων επιβαρύνσεων στους καταναλωτές.
Το νερό και η γειτονιά
Στα Σπάτα βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης τρία μεγάλα έργα: της Microsoft, της ΔΕΗ–DAMAC και το Olive των Dromeus Capital και Apto.
Η επένδυση της Microsoft στην Αττική, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 976 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει τρεις εγκαταστάσεις σε Σπάτα και Κορωπί. Για τη μονάδα των Σπάτων προβλέπεται ετήσια κατανάλωση περίπου 8.856 κυβικών μέτρων νερού για ψύξη, σύμφωνα με στοιχεία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που ανέδειξε το Solomon.
Η Microsoft έχει αναφέρει ότι η ψύξη με χρήση νερού θα απαιτείται για λιγότερο από το 15% του χρόνου, κυρίως στις υψηλές θερμοκρασίες. Ωστόσο, παραμένει αναπάντητο πόσο νερό θα χρειάζονται συνολικά όλες οι εγκαταστάσεις της περιοχής και πώς θα κατανέμεται η πρόσθετη ζήτηση τους θερινούς μήνες.
Η περίπτωση των Σπάτων είναι χαρακτηριστική και για έναν ακόμη λόγο.
Στις 8 Οκτωβρίου 2026, ο Δήμος Σπάτων–Αρτέμιδος δέσμευσε 35.836 ευρώ για τεχνική υποστήριξη στην εκτίμηση της δυνατότητας των τοπικών υποδομών να εξυπηρετήσουν τη χωροθέτηση data centers.
Δηλαδή, ενώ τρία μεγάλα έργα είχαν ήδη δρομολογηθεί, ο Δήμος αναζητούσε ακόμη μια συνολική αξιολόγηση για την αντοχή των υποδομών της περιοχής.
Μάλιστα, το Δημοτικό Συμβούλιο είχε απορρίψει δύο φορές τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων του Olive, κυρίως λόγω ανησυχιών για τον θόρυβο. Παρ’ όλα αυτά, οι περιβαλλοντικοί όροι εγκρίθηκαν τον Ιανουάριο του 2026 από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής.
Οι κάτοικοι απέναντι στις άδειες
Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει ότι data centers με ηλεκτρική ισχύ εγκατάστασης κάτω των 20 MW μπορούν, εφόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις, να υπαχθούν σε απλούστερη περιβαλλοντική διαδικασία, χωρίς πλήρη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Αυτό ακριβώς το καθεστώς αμφισβητούν κάτοικοι της Χριστούπολης. Σύμφωνα με τοπικό ρεπορτάζ του Οκτωβρίου, 37 κάτοικοι έχουν καταθέσει δύο αιτήσεις ακύρωσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας για το έργο ΔΕΗ–DAMAC.
Οι ανησυχίες τους αφορούν τον θόρυβο των συστημάτων ψύξης, τη θερμότητα και τη συνολική επιβάρυνση μιας περιοχής που ήδη φιλοξενεί το μεγαλύτερο αεροδρόμιο της χώρας και σημαντικές εμπορικές εγκαταστάσεις.
Δεν έχει αποδειχθεί ότι τα υπό κατασκευή data centers έχουν προκαλέσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που φοβούνται οι κάτοικοι. Υπάρχει, όμως, ένα θεμελιώδες ζήτημα: πόσο ουσιαστικά μπορούν οι τοπικές κοινωνίες να συμμετέχουν σε αποφάσεις που μεταβάλλουν μόνιμα τον τόπο όπου ζουν;
Και πόσο επαρκής μπορεί να είναι η περιβαλλοντική προστασία όταν εξετάζονται μεμονωμένες εγκαταστάσεις, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση του αθροιστικού τους αποτυπώματος;
Η ανάπτυξη χωρίς λογοδοσία
Η Ελλάδα επιδιώκει να αποκτήσει σημαντική θέση στον παγκόσμιο χάρτη των ψηφιακών υποδομών. Πρόκειται για μια επιλογή με μακροχρόνιες συνέπειες, που απαιτεί πολύ περισσότερα από επενδυτικές ανακοινώσεις και υπουργικές επισκέψεις σε εργοτάξια.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να εξηγήσει με ποια κριτήρια προχωρά η χωροθέτηση, ποιος αναλαμβάνει το κόστος των δικτύων, πόσο νερό θα απαιτηθεί και πώς διασφαλίζεται ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν θα βρεθούν αντιμέτωπες με τετελεσμένα.
Γιατί οι τεχνολογικές υποδομές δεν κατασκευάζονται σε έναν αφηρημένο ψηφιακό κόσμο. Χτίζονται δίπλα σε σπίτια, καταναλώνουν πραγματικούς πόρους και επηρεάζουν πραγματικούς ανθρώπους.
Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσει η τεχνολογική πρόοδος, αλλά να πάψει να αντιμετωπίζεται το δημόσιο συμφέρον ως μια εκκρεμότητα που μπορεί να διευθετηθεί μετά την επένδυση.
Και όσο οι εγκαταστάσεις προχωρούν ταχύτερα από τις απαντήσεις, το ερώτημα παραμένει: ποιος θα εξασφαλίσει ότι το κόστος της ψηφιακής ανάπτυξης δεν θα μεταφερθεί, για ακόμη μία φορά, στην κοινωνία;
