Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ανακαλύψει μια ιδιαίτερα βολική εκδοχή της πολιτικής ευθύνης: όταν οι Ρεπουμπλικανοί κερδίζουν, η νίκη είναι προσωπικό του επίτευγμα. Όταν χάνουν, αποδεικνύεται ξαφνικά ότι ο ίδιος δεν ήταν καν υποψήφιος.
Πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, είχε καλέσει δεκάδες φορές τους Αμερικανούς να ψηφίσουν σαν να βρισκόταν το όνομά του στο ψηφοδέλτιο. Μετά την εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών, που έχασαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, θυμήθηκε ότι δεν συμμετείχε στην αναμέτρηση.
Η πολιτική αμνησία θα μπορούσε να προκαλέσει γέλιο, αν δεν συνοδευόταν από μια σειρά παλινωδιών που αφορούν εκατομμύρια ανθρώπους.
Μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα, ο Αμερικανός πρόεδρος αναγνώρισε ότι οι απελάσεις μεταναστών ήταν υπερβολικά σκληρές, για να αναβαθμίσει αμέσως τον άνθρωπο που τις σχεδίασε. Δήλωσε πρόθυμος να συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς και λίγο αργότερα επέστρεψε στις γνώριμες κόκκινες γραμμές του. Πρότεινε έναν παράγοντα των πολεμικών τεχνών για εκπρόσωπο Τύπου, προτού ανακοινώσει ότι αστειευόταν.
Η εικόνα δεν παραπέμπει σε έναν πρόεδρο που επεξεργάζεται συγκροτημένα το εκλογικό μήνυμα. Παραπέμπει σε μια εξουσία που αναζητά διέξοδο από τις συνέπειες των επιλογών της, χωρίς να θέλει να εγκαταλείψει τις ίδιες τις επιλογές.
Η νίκη είναι δική του, η ήττα ορφανή
Σύμφωνα με καταγραφή της Washington Post, ο Τραμπ είχε δηλώσει ή υπονοήσει τουλάχιστον 63 φορές πριν από τις εκλογές ότι οι ψηφοφόροι έπρεπε να αντιμετωπίσουν την αναμέτρηση σαν να ήταν ο ίδιος υποψήφιος.
Όταν, όμως, οι Δημοκρατικοί κατέκτησαν την πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, η προσωπική ταύτιση με το αποτέλεσμα εξαφανίστηκε.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι, εάν βρισκόταν στο ψηφοδέλτιο, οι Ρεπουμπλικανοί θα είχαν κερδίσει συντριπτικά. Η αντίφαση είναι τόσο απροκάλυπτη, ώστε δύσκολα χρειάζεται ερμηνεία.
Πρόκειται για μια γνώριμη πολιτική μεθοδολογία: η επιτυχία προσωποποιείται, η αποτυχία αποδίδεται σε εξωτερικούς παράγοντες. Η ευθύνη μετακινείται διαρκώς, μέχρι να μην απομένει τίποτα που να μπορεί να χρεωθεί στον ίδιο τον ηγέτη.
Μόνο που αυτή τη φορά το αποτέλεσμα δεν προσφέρεται για εύκολη υπεκφυγή. Οι Ρεπουμπλικανοί έχασαν έδρες ακόμη και σε περιοχές όπου ο Τραμπ είχε επικρατήσει με μεγάλη διαφορά δύο χρόνια νωρίτερα.
Και μια εκλογική αποδοκιμασία τέτοιας έκτασης δεν εξαφανίζεται επειδή ο πρόεδρος αποφάσισε εκ των υστέρων ότι δεν τον αφορά.
Μεταναστευτικό: Η μετάνοια κράτησε όσο μια συνέντευξη
Η πιο αποκαλυπτική αντίφαση αφορά το μεταναστευτικό, έναν από τους κεντρικούς πυλώνες του τραμπισμού.
Στη συνέντευξή του στην εκπομπή «60 Minutes» του CBS, ο Αμερικανός πρόεδρος παραδέχθηκε ότι η πολιτική μαζικών απελάσεων μπορεί να υπήρξε υπερβολικά σκληρή και να του κόστισε εκλογικά.
Ξαφνικά, ανακάλυψε ότι πίσω από τους ανθρώπους που η κυβέρνησή του αντιμετώπιζε ως στόχους απέλασης βρίσκονται εργαζόμενοι σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και επιχειρήσεις, οικογένειες που ζουν επί χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες και άνθρωποι που πληρώνουν φόρους.
Δεν πρόκειται για κάποια καινούργια κοινωνική πραγματικότητα. Αυτοί οι άνθρωποι υπήρχαν και πριν από τις εκλογές. Εκείνο που άλλαξε ήταν το πολιτικό κόστος της δίωξής τους.
Ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας με τους Δημοκρατικούς για τη νόμιμη παραμονή ορισμένων μεταναστών. Η παραδοχή, ωστόσο, ήρθε σχεδόν ταυτόχρονα με την ανακοίνωση της τοποθέτησης του Στίβεν Μίλερ στη θέση του προσωπάρχη του Λευκού Οίκου.
Ο Μίλερ δεν υπήρξε απλός εκτελεστής μιας πολιτικής που σχεδιάστηκε αλλού. Ήταν ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες των μαζικών απελάσεων και της σκληρής αντιμεταναστευτικής στρατηγικής της κυβέρνησης.
Η αναβάθμισή του αποτελεί μια πολύ πιο χειροπιαστή πολιτική πράξη από τη στιγμιαία αυτοκριτική του προέδρου.
Τη Δευτέρα, άλλωστε, ο Τραμπ υπερασπίστηκε ξανά την πολιτική των απελάσεων, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα δεχθεί συμφωνία που θα περιλαμβάνει αμνηστία. Αυτό δεν αποκλείει κάθε πιθανή επιμέρους ρύθμιση, αλλά απέχει πολύ από μια σαφή αναθεώρηση της προηγούμενης γραμμής.
Η υποτιθέμενη μεταστροφή αποδεικνύεται, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, περισσότερο ρητορική παρά ουσιαστική.
Και για τις οικογένειες που ζουν υπό τον φόβο της ICE, η διαφορά έχει τεράστια σημασία. Η απολογητική ρητορεία ενός προέδρου δεν προστατεύει κανέναν από μια πολιτική που εξακολουθεί να εφαρμόζεται.
Ένας Λευκός Οίκος που μπερδεύει την ενημέρωση με το UFC
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Τραμπ αποφάσισε να προσφέρει και ένα ακόμη επεισόδιο πολιτικού θεάματος.
Το Σάββατο ανακοίνωσε ότι πρότεινε στον Ντέινα Γουάιτ, επικεφαλής του UFC, να αναλάβει εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου. Την Κυριακή ισχυρίστηκε ότι αστειευόταν. Τη Δευτέρα εμφανίστηκε μαζί του μπροστά στους δημοσιογράφους, παρατείνοντας το ίδιο αστείο.
Ακόμη και ο ίδιος ο Γουάιτ ξεκαθάρισε ότι δεν επιθυμεί να ασχοληθεί με την πολιτική.
Ο Τραμπ εξήγησε ότι η ιδέα προέκυψε έπειτα από μια ιδιαίτερα κακή ημέρα δημοσιότητας. Αντί, λοιπόν, να αντιμετωπίσει τις αιτίες της αρνητικής κάλυψης, επέλεξε να δημιουργήσει ένα καινούργιο θέαμα.
Η υπόθεση θα μπορούσε να μείνει στη σφαίρα της πολιτικής φαιδρότητας. Υπάρχει, όμως, μια λεπτομέρεια που την καθιστά πολύ λιγότερο αθώα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος αναδημοσίευσε βίντεο κινουμένων σχεδίων στο οποίο μαχητές του UFC επιτίθενται σε δημοσιογράφους μέσα στην αίθουσα ενημέρωσης του Λευκού Οίκου.
Η κανονικοποίηση της βίας εναντίον του Τύπου, ακόμη και υπό τον μανδύα της σάτιρας, δεν είναι ασήμαντη όταν προέρχεται από έναν πρόεδρο που συστηματικά παρουσιάζει τη δημοσιογραφική κριτική ως εχθρική ενέργεια.
Ο Τραμπ φαίνεται να προτιμά μια αίθουσα ενημέρωσης στην οποία οι ερωτήσεις αντιμετωπίζονται σαν επιθέσεις και οι απαντήσεις μπορούν να αντικατασταθούν από μια παράσταση επίδειξης ισχύος.
Μόνο που η δημοκρατική λογοδοσία δεν είναι αγώνας πολεμικών τεχνών. Και η αδυναμία απάντησης σε μια ερώτηση δεν αντιμετωπίζεται με την εξόντωση εκείνου που την υποβάλλει, ούτε καν ως ψηφιακό αστείο.
Οι δείκτες ευημερούν, οι ψηφοφόροι διαφωνούν
Ακόμη πιο ενδεικτική της απόστασης του Τραμπ από την κοινωνική πραγματικότητα είναι η οικονομική του απολογητική.
Στο CBS επέμεινε ότι η αμερικανική οικονομία παρουσιάζει εντυπωσιακές επιδόσεις, επικαλούμενος τα χρηματιστηριακά ρεκόρ και την άνοδο των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων.
Όταν ρωτήθηκε γιατί οι πολίτες δεν αισθάνονται αυτή την ευημερία, απέδωσε το πρόβλημα στην ανεπαρκή επικοινωνία των κυβερνητικών επιτυχιών.
Τα exit polls του CBS, ωστόσο, κατέγραψαν ότι περίπου τρεις στους τέσσερις ψηφοφόρους αξιολογούσαν αρνητικά την κατάσταση της οικονομίας.
Για τον Τραμπ, η αντίφαση βρίσκεται ανάμεσα στην υποτιθέμενη επιτυχία και στην αδυναμία των πολιτών να την αναγνωρίσουν. Για εκατομμύρια εργαζομένους, βρίσκεται ανάμεσα στους δείκτες που παρουσιάζονται ως θρίαμβος και στους λογαριασμούς που εξακολουθούν να πρέπει να πληρωθούν.
Υπάρχει μάλιστα μια σχεδόν αποκαλυπτική στιγμή της συνέντευξης. Όταν ο δημοσιογράφος τον ρώτησε για τη μεγάλη αύξηση της προσωπικής του περιουσίας, ο Τραμπ απάντησε ότι πλουσιότεροι έγιναν όλοι. Κι όταν ο συνομιλητής του παρατήρησε ότι η δική του περιουσία δεν αυξήθηκε κατά τρία δισεκατομμύρια δολάρια, ο πρόεδρος του συνέστησε να είχε επενδύσει σε μετοχές.
Η απάντηση συμπυκνώνει μια ολόκληρη οικονομική αντίληψη: η ευημερία προϋποθέτει να έχεις ήδη κεφάλαιο για να επενδύσεις. Όποιος δεν διαθέτει, προφανώς έκανε λάθος επιλογές.
Είναι εύκολο να διακηρύσσεις την επιτυχία μιας οικονομίας κοιτάζοντας τη Wall Street. Δυσκολότερο να εξηγήσεις γιατί αυτή η επιτυχία δεν αναγνωρίζεται από τους ανθρώπους που καλούνται να ζήσουν με τα αποτελέσματά της.
Ο πόλεμος που κόστισε, αλλά δεν ήταν λάθος
Ανάλογη είναι η στάση του Τραμπ απέναντι στον πόλεμο με το Ιράν.
Ο πρόεδρος αναγνώρισε ότι η σύγκρουση και η άνοδος των τιμών των καυσίμων επιβάρυναν πολιτικά τους Ρεπουμπλικανούς. Όταν, όμως, ρωτήθηκε αν θα έπαιρνε ξανά την ίδια απόφαση, απάντησε καταφατικά.
Ο πόλεμος, επομένως, μπορεί να εξηγεί την εκλογική ήττα, αλλά δεν αρκεί για να προκαλέσει ουσιαστική επανεξέταση της επιλογής που οδήγησε σε αυτήν.
Ο Τραμπ δεν είναι υποχρεωμένος να εγκαταλείψει μια πολιτική επειδή αποδείχθηκε εκλογικά ζημιογόνα. Είναι, όμως, υποχρεωμένος να λογοδοτεί για τις συνέπειές της.
Και η λογοδοσία γίνεται ακόμη πιο πιεστική καθώς οι Δημοκρατικοί προετοιμάζονται να αναλάβουν τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Ιανουάριο.
Έχουν ήδη προαναγγελθεί κοινοβουλευτικές έρευνες για τον ρόλο του Έλον Μασκ στις περικοπές του ομοσπονδιακού κράτους, τις επιχειρήσεις της μεταναστευτικής καταστολής και τη δράση του Στίβεν Μίλερ. Παράλληλα, πολιτικές πρωτοβουλίες στρέφονται και προς τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ, με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν.
Πρόκειται για διαδικασίες που δεν προδικάζουν την ύπαρξη παρανομιών. Αποτελούν, ωστόσο, μια ουσιαστική μεταβολή: ο Λευκός Οίκος θα βρεθεί αντιμέτωπος με πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Ο πανικός της εξουσίας που δεν αντέχει να αμφισβητείται
Ο Τραμπ δεν έχει πάψει να είναι ο ίδιος πολιτικός επειδή έχασε τις ενδιάμεσες εκλογές. Παραμένει προσκολλημένος στις ίδιες βασικές επιλογές, στον ίδιο αυταρχικό τρόπο αντιμετώπισης της κριτικής και στην ίδια πεποίθηση ότι η προσωπική του αφήγηση μπορεί να υπερισχύει των γεγονότων. Εκείνο που έχει αλλάξει είναι το πολιτικό περιβάλλον.
Η εκλογική αποδοκιμασία, η απώλεια του Κογκρέσου και η προοπτική συστηματικών ερευνών περιορίζουν την ευχέρειά του να μετατρέπει κάθε αντιπαράθεση σε προσωπικό θέαμα χωρίς ουσιαστικό κόστος.
Και αυτό εξηγεί καλύτερα τις παλινωδίες των τελευταίων ημερών από οποιαδήποτε υπόθεση για την προσωπική του κατάσταση.
Ο Τραμπ αναγνωρίζει επιλεκτικά όσα του κόστισαν πολιτικά, αλλά αποφεύγει να αναμετρηθεί με τις ευθύνες που απορρέουν από αυτά. Θέλει να εμφανίζεται διαλλακτικός χωρίς να απομακρύνει τους σκληροπυρηνικούς συνεργάτες του. Να καταγγέλλει τις οικονομικές δυσκολίες χωρίς να αμφισβητεί την ευημερία των ισχυρών. Να αποδέχεται την εκλογική ήττα χωρίς να την αναλαμβάνει.
Δεν είναι απλώς μια σειρά αντιφατικών δηλώσεων. Είναι το αδιέξοδο μιας πολιτικής που δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τη λογοδοσία από την επικοινωνιακή διαχείριση.
Ο Τραμπ έχει περάσει χρόνια απαιτώντας να αντιμετωπίζονται οι προσωπικές του διακηρύξεις ως πολιτική πραγματικότητα.
Αυτή τη φορά, όμως, η πραγματικότητα απάντησε με κάλπες. Και, όσο κι αν προσπαθεί, δεν μπορεί να ανακηρύξει το αποτέλεσμα αστείο και να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτα.
