BIG PICTURE

Σχεδόν 36 δισ. ευρώ μετά, ποιος τελικά ανέκαμψε;

Συμβολική editorial illustration για τη διαχείριση των σχεδόν 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης στην Ελλάδα.

Η κυβέρνηση πανηγυρίζει για την απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Πόσα όμως άλλαξαν πραγματικά για τους εργαζόμενους, τις μικρές επιχειρήσεις και όσους ζουν στα όρια της φτώχειας;

Στην Ελλάδα του 2026, μπορεί ένα οικονομικό πρόγραμμα να εμφανίζεται ως 100% επιτυχημένο και, την ίδια στιγμή, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας να βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Δεν πρόκειται για κάποιο στατιστικό παράδοξο. Είναι η απόσταση ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη που καταγράφεται στους κυβερνητικούς απολογισμούς και στην πραγματική ζωή των ανθρώπων που υποτίθεται ότι θα ωφελούνταν από αυτήν.

Την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα πέτυχε το 100% της απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε μόλις δώσει τη θετική προκαταρκτική αξιολόγησή της για τα τελευταία αιτήματα πληρωμής, ύψους 11,32 δισ. ευρώ, ανοίγοντας τον δρόμο για την ολοκλήρωση ενός προγράμματος συνολικού ύψους 35,95 δισ. ευρώ.

Σχεδόν 36 δισεκατομμύρια. Ένα ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του ελληνικού ΑΕΠ και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες που παρουσιάστηκαν στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες.

Μόνο που η ανακοίνωση της επιτυχίας αφήνει αναπάντητη μια πολύ πιο σημαντική ερώτηση. Ποιοι ακριβώς ανέκαμψαν;

Η επιτυχία που μετριέται σε εκταμιεύσεις

Ας ξεκινήσουμε από μια απαραίτητη διευκρίνιση. Το 100% που πανηγυρίζει η κυβέρνηση δεν σημαίνει ότι 35,95 δισ. ευρώ έχουν ήδη φτάσει στους τελικούς δικαιούχους ή ότι όλες οι επενδύσεις έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Από τους συνολικούς πόρους, τα 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και τα υπόλοιπα 17,73 δισ. δάνεια. Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, είχαν εκταμιευθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση προς την Ελλάδα 24,6 δισ. ευρώ, ενώ η τελευταία θετική αξιολόγηση αφορά ποσά που απομένει να καταβληθούν μετά την ολοκλήρωση της προβλεπόμενης διαδικασίας.

Υπάρχει, δηλαδή, ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην έγκριση της χρηματοδότησης, τη μεταφορά των χρημάτων στο ελληνικό κράτος, την καταβολή τους στους τελικούς δικαιούχους και την ολοκλήρωση των επενδύσεων.

Η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάσει το πρώτο ως απόδειξη συνολικής επιτυχίας. Δεν είναι, όμως, το ίδιο πράγμα.

Το Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάστηκε για να στηρίξει την οικονομία μετά την πανδημία, αλλά και να αντιμετωπίσει διαρθρωτικές αδυναμίες που προϋπήρχαν. Να δημιουργήσει ανθεκτικότερες υποδομές, να διευκολύνει την παραγωγική δραστηριότητα, να αναβαθμίσει δημόσιες υπηρεσίες και να βελτιώσει την καθημερινότητα.

Η συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά ορόσημα είναι ένα μέρος αυτής της αποστολής. Δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο της επιτυχίας της.

Οι τράπεζες στην είσοδο της ανάκαμψης

Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν εξετάσει κανείς το δανειακό σκέλος του Ταμείου.

Η Ελλάδα επέλεξε να αξιοποιήσει τους συγκεκριμένους πόρους κυρίως για τη χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων, μέσα από το τραπεζικό σύστημα και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Οι όροι ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκοί. Τα δάνεια του Ταμείου προσφέρονταν με επιτόκια που ξεκινούσαν από 0,35% για τις μικρές επιχειρήσεις και διαμορφώνονταν στο 1% για τις μεσαίες και μεγάλες.

Στην πράξη, όμως, η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτά τα κεφάλαια δεν ήταν ίδια για όλους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν την άνοιξη του 2026, από τις πρώτες 798 δανειακές συμβάσεις, οι 489 αφορούσαν μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Αντιστοιχούσαν δηλαδή περίπου στο 61% των συμβάσεων, αλλά μόλις στο 20% της συνολικής αξίας των επενδυτικών σχεδίων.

Η διαφορά ανάμεσα στον αριθμό των χρηματοδοτήσεων και στο ύψος των κεφαλαίων έχει σημασία. Δείχνει ότι μεγάλο μέρος της χρηματοδοτούμενης επενδυτικής αξίας κατευθύνθηκε σε μεγαλύτερα επιχειρηματικά σχέδια.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο.

Σε δείγμα 1.036 μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, μόλις το 6% δήλωσε ότι είχε λάβει δάνειο από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ένα επιπλέον 2,9% είχε υποβάλει αίτηση που απορρίφθηκε.

Η κυβέρνηση αντιτείνει ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν λάβει σημαντικές επιχορηγήσεις, ενώ η μεταφορά πρόσθετων πόρων στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα αποσκοπεί στη διεύρυνση της χρηματοδότησής τους.

Αυτά τα στοιχεία δεν αναιρούν, ωστόσο, το βασικό πρόβλημα. Η πρόσβαση στα ευνοϊκά κεφάλαια παραμένει πολύ ευκολότερη για μια επιχείρηση που διαθέτει ήδη τραπεζική πιστοληπτική ικανότητα, οικονομική οργάνωση και ίδια κεφάλαια.

Έτσι, ένα εργαλείο που δημιουργήθηκε για να περιορίσει τις οικονομικές ανισότητες κινδυνεύει, μέσα από τον τρόπο κατανομής του, να αναπαράγει ορισμένες από αυτές.

Η χώρα που εξακολουθεί να μετρά τη φτώχεια

Η πραγματική δοκιμασία της ανάκαμψης βρίσκεται έξω από τα τραπεζικά καταστήματα και τις αίθουσες των υπουργικών ανακοινώσεων.

Σύμφωνα με την Eurostat, το 2025 το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω μόνο από τη Βουλγαρία.

Ακόμη χειρότερη είναι η εικόνα της στέγασης. Με βάση τα στοιχεία για το 2024, το 28,9% του πληθυσμού επιβαρυνόταν με στεγαστικές δαπάνες που ξεπερνούσαν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 8,2%.

Πρακτικά, σχεδόν τρεις στους δέκα κατοίκους της χώρας δαπανούσαν ένα δυσανάλογα μεγάλο μέρος των χρημάτων τους για να εξασφαλίσουν κάτι τόσο στοιχειώδες όσο μια κατοικία.

Και ενώ σχεδόν 36 δισ. ευρώ προορίζονται να αλλάξουν την ελληνική οικονομία, η πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγαση, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες και ουσιαστική κοινωνική προστασία εξακολουθεί να αποτελεί καθημερινή δυσκολία για εκατομμύρια ανθρώπους.

Ασφαλώς, δεν ευθύνεται το Ταμείο Ανάκαμψης για το σύνολο αυτών των προβλημάτων. Οι περισσότερες παθογένειες προϋπήρχαν, ενώ πολλές επενδύσεις θα αποδώσουν σε βάθος χρόνου.

Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, δημιουργήθηκε το Ταμείο. Για να αντιμετωπίσει αδυναμίες που η αγορά και οι μέχρι τότε δημόσιες πολιτικές δεν είχαν καταφέρει να διορθώσουν.

Η διατήρησή τους, παρά τη μεγάλη εισροή κεφαλαίων, καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την αξιολόγηση του κοινωνικού αποτελέσματος.

Τα ορόσημα δεν είναι κοινωνική πολιτική

Δεν θα ήταν δίκαιο να υποστηρίξει κανείς ότι το Ταμείο δεν χρηματοδότησε έργα δημόσιου ενδιαφέροντος.

Η ανακαίνιση 52 νοσοκομείων και 91 κέντρων υγείας, οι παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης σε περισσότερες από 69.000 κατοικίες, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός δημόσιων υπηρεσιών αποτελούν πραγματικές παρεμβάσεις.

Το ζήτημα είναι πώς αξιολογείται η αποτελεσματικότητά τους.

Ένα ανακαινισμένο νοσοκομείο είναι σημαντική εξέλιξη. Όμως η πραγματική βελτίωση για τον ασθενή κρίνεται από το αν θα βρει γιατρό, αν θα εξυπηρετηθεί εγκαίρως και αν θα χρειαστεί να πληρώσει από την τσέπη του για υπηρεσίες που θα έπρεπε να καλύπτει το δημόσιο σύστημα.

Αντίστοιχα, μια ολοκληρωμένη ενεργειακή αναβάθμιση αποκτά κοινωνική σημασία όταν μειώνει ουσιαστικά το κόστος διαβίωσης, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια.

Αυτή η διάκριση δεν αποτελεί απλώς πολιτική κριτική.

Τον Οκτώβριο του 2026, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, εξετάζοντας παρεμβάσεις δημόσιας διοίκησης του Ταμείου Ανάκαμψης σε τέσσερα κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, διαπίστωσε ότι παρότι τα ολοκληρωμένα μέτρα είχαν επιτύχει τα συμφωνημένα παραδοτέα τους, μόνο περίπου το ένα τρίτο παρουσίαζε σημαντικά αποτελέσματα.

Το συμπέρασμα δεν αφορά το σύνολο των ελληνικών έργων. Αναδεικνύει, όμως, μια κρίσιμη αδυναμία του ευρωπαϊκού μηχανισμού: η επίτευξη προκαθορισμένων στόχων δεν εγγυάται αυτομάτως ουσιαστική και διατηρήσιμη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών.

Με άλλα λόγια, μπορεί ένα έργο να έχει περάσει επιτυχώς τον λογιστικό έλεγχο χωρίς να έχει ακόμη δικαιώσει τις κοινωνικές προσδοκίες που δημιούργησε.

Το ερώτημα που αποφεύγει η κυβέρνηση

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει κάθε λόγο να παρουσιάζει την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης ως πολιτική επιτυχία. Η απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων αποτελεί μετρήσιμη επίδοση και ένα κρίσιμο κομμάτι της δημοσιονομικής και επενδυτικής πολιτικής.

Έχει, όμως, και την υποχρέωση να εξηγήσει πώς αυτή η επιτυχία μεταφράζεται σε καλύτερους όρους ζωής για την κοινωνία.

Πόσες μικρές επιχειρήσεις μπόρεσαν πραγματικά να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση; Πόσες σταθερές και αξιοπρεπώς αμειβόμενες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν; Πόσο περιορίστηκαν οι κοινωνικές ανισότητες; Πόσο βελτιώθηκε η πρόσβαση στη δημόσια υγεία και τη στέγαση;

Χωρίς τέτοιες απαντήσεις, η απορρόφηση των κονδυλίων μετατρέπεται από μέσο οικονομικής πολιτικής σε αυτοσκοπό.

Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε μια ιστορική ευκαιρία για την Ελλάδα. Όχι μόνο λόγω του ύψους των πόρων, αλλά επειδή προσέφερε τη δυνατότητα να αλλάξουν βαθιά ριζωμένες οικονομικές και κοινωνικές ισορροπίες.

Το αν αυτή η ευκαιρία αξιοποιήθηκε δίκαια δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο από τους πίνακες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η κυβέρνηση μπορεί να πανηγυρίζει ότι πέτυχε το 100% της απορρόφησης. Όταν, όμως, το 27,5% του πληθυσμού εξακολουθεί να βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, το ερώτημα για το ποιοι τελικά ωφελήθηκαν δεν είναι λαϊκισμός. Είναι λογοδοσία.

Διότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν η Ελλάδα κατάφερε να πάρει σχεδόν 36 δισ. ευρώ. Είναι αν, έχοντας μια τόσο μεγάλη ευκαιρία, κατάφερε να αλλάξει κάτι ουσιαστικό για εκείνους που είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter