Στις έξι το απόγευμα, οι πύλες του Πολυτεχνείου προβλέπεται να κλείνουν. Όχι κάποια συνηθισμένη ημέρα του χρόνου, αλλά στις 15 και 16 Νοεμβρίου, όταν χιλιάδες άνθρωποι επισκέπτονται τον ιστορικό χώρο για να τιμήσουν την εξέγερση του 1973. Όποιος σχολάσει από τη δουλειά του εκείνη την ώρα, όποιος θελήσει να πάει το παιδί του μετά το σχολείο και τις υπόλοιπες υποχρεώσεις της ημέρας, θα βρεθεί αντιμέτωπος με έναν περιορισμό που δύσκολα συμβιβάζεται με τον χαρακτήρα της επετείου.
Πενήντα τρία χρόνια μετά την εξέγερση, η διοίκηση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αποφάσισε να καθορίσει ένα αυστηρότερο πλαίσιο εορτασμού, με κλειστά κτίρια, περιορισμένο ωράριο και ενισχυμένη φύλαξη. Η απόφαση έχει προκαλέσει την αντίδραση φοιτητικών συλλόγων, πανεπιστημιακών και, κυρίως, των ανθρώπων που φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν επειδή αντιστάθηκαν στη δικτατορία.
Η ειρωνεία είναι δύσκολο να περάσει απαρατήρητη. Ένας χώρος που έγινε σύμβολο ακριβώς επειδή οι άνθρωποι αμφισβήτησαν την αυταρχική εξουσία καλείται σήμερα να τιμήσει την ιστορία του μέσα σε όρια που άλλοι αποφάσισαν γι’ αυτούς.
Ο Νοέμβρης πίσω από κλειδωμένες πόρτες
Με την πρυτανική πράξη της 9ης Νοεμβρίου 2026, ο πρύτανης Ιωάννης Χατζηγεωργίου προβλέπει το κλείσιμο όλων των κτιρίων του ιστορικού συγκροτήματος της Πατησίων από τις 13 έως τις 17 Νοεμβρίου.
Στις 13 και 14 Νοεμβρίου οι πύλες προβλέπεται να παραμείνουν κλειστές για εργασίες προετοιμασίας. Κατά το τριήμερο της επετείου, οι εκδηλώσεις περιορίζονται αποκλειστικά στους εξωτερικούς χώρους που θα διαθέσει το ίδρυμα.
Στις 15 και 16 Νοεμβρίου η πρόσβαση ορίζεται από τις 8:30 το πρωί μέχρι τις 18:00, με δυνατότητα ακόμη νωρίτερου κλεισίματος για λόγους ασφαλείας. Ανήμερα της επετείου, στις 17 Νοεμβρίου, οι πύλες θα ανοίξουν στις 9:00 και θα κλείσουν στις 13:00, πριν από την καθιερωμένη πορεία.
Η απόφαση προβλέπει επίσης αυξημένη φύλαξη από τις 10 έως τις 18 Νοεμβρίου και έχει κοινοποιηθεί, μεταξύ άλλων, στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών και στη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής, με αίτημα συνδρομής στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται συνολικά ο εορτασμός. Σημαίνει, όμως, ότι περιορίζονται οι χώροι και οι ώρες μέσα στις οποίες μπορούν να πραγματοποιηθούν οι πολιτικές, ιστορικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του.
Γιατί το Πολυτεχνείο δεν είναι μόνο η κατάθεση ενός στεφάνου. Είναι οι συζητήσεις, οι φωτογραφικές εκθέσεις, τα ντοκιμαντέρ, οι μαρτυρίες των αγωνιστών και η συνάντηση διαφορετικών γενεών με μια ιστορία που παραμένει ανοιχτή.
Ούτε μια αίθουσα για τους αντιστασιακούς
Η πιο αποκαλυπτική πτυχή της απόφασης αφορά τον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967–1974.
Ο ΣΦΕΑ συμμετέχει επισήμως στην Επιτροπή Εορτασμού. Αυτό αναγνωρίζει και η ίδια η πρυτανική πράξη. Ωστόσο, σύμφωνα με τους εκπροσώπους του, δεν του παραχωρείται ούτε μία αίθουσα για τις εκδηλώσεις του.
Ο πρόεδρός του, Βαγγέλης Γκιούγκης, χαρακτήρισε τις αποφάσεις της Πρυτανείας απολύτως απαράδεκτες, σε συνέντευξη Τύπου με τη συμμετοχή φοιτητικών συλλόγων.
Αποκάλυψε μάλιστα ότι είχαν συζητηθεί ακόμη αυστηρότεροι περιορισμοί, όπως η τοποθέτηση λαμαρινών σε σημεία του συγκροτήματος και η περαιτέρω μείωση του χρόνου λειτουργίας.
Ο ίδιος ζήτησε μαζική συμμετοχή στον εορτασμό, τονίζοντας ταυτόχρονα την ανάγκη να αποτραπούν προβοκάτσιες και επεισόδια. Ο ΣΦΕΑ έχει προτείνει κοινή περιφρούρηση από αντιστασιακούς και φοιτητές, χωρίς αστυνομική παρουσία στον ιστορικό χώρο.
Η διαφωνία, επομένως, δεν αφορά το αν πρέπει να προστατευθεί το Πολυτεχνείο. Αφορά το ποιος θα αναλάβει αυτή την ευθύνη και αν η προστασία του χώρου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για τον περιορισμό των εκδηλώσεων.
Η ασφάλεια ως απάντηση σε όλα
Ο πρύτανης υπερασπίζεται την απόφαση επικαλούμενος περιστατικά βίας και καταστροφών προηγούμενων ετών, με χαρακτηριστικότερο τα επεισόδια της 15ης Νοεμβρίου 2025.
Μιλώντας στην ΕΡΤ στις 12 Νοεμβρίου, περιέγραψε την επίθεση ομάδας κρανοφόρων στο κτίριο Τοσίτσα, κάνοντας λόγο για εγκλωβισμό και ξυλοδαρμό δεκάδων ανθρώπων. Υποστήριξε ότι η προστασία των επισκεπτών και των εγκαταστάσεων καθιστά αναγκαία τα μέτρα.
Οι επιθέσεις αυτές δεν αποτελούν λεπτομέρεια που μπορεί να παραβλεφθεί. Η βία και ο τραμπουκισμός δεν έχουν καμία σχέση με το περιεχόμενο της εξέγερσης και μπορούν πράγματι να θέσουν σε κίνδυνο ανθρώπους.
Από αυτό, όμως, δεν προκύπτει ότι η κατάλληλη απάντηση είναι να κλείσουν οι αίθουσες για όλους.
Ο πρύτανης υποστηρίζει ότι τα κτίρια ήταν ανέκαθεν κλειστά, με περιορισμένες εξαιρέσεις, και ότι οι φετινές αλλαγές δεν είναι ουσιαστικές. Οι φοιτητικοί σύλλογοι και ο ΣΦΕΑ περιγράφουν μια διαφορετική πραγματικότητα, επισημαίνοντας ότι τα προηγούμενα χρόνια πραγματοποιούνταν εκδηλώσεις και προβολές σε εσωτερικούς χώρους.
Ακόμη κι αν αφήσουμε στην άκρη αυτή τη διαφωνία, το ζήτημα του ωραρίου παραμένει. Η διοίκηση αναγνωρίζει ότι θα ζητείται η αποχώρηση των επισκεπτών στις έξι, έστω κι αν ο πρύτανης διαβεβαιώνει ότι δεν προτίθεται να επιβάλει το κλείσιμο με κατασταλτικά μέτρα.
Η ασφάλεια ενός δημόσιου χώρου είναι υποχρέωση της διοίκησής του. Δεν μπορεί, όμως, να μετατρέπεται σε έναν κανόνα σύμφωνα με τον οποίο, επειδή ορισμένοι προκάλεσαν επεισόδια, περιορίζεται η δυνατότητα συμμετοχής όλων των υπόλοιπων.
Οι φοιτητές μπήκαν, παρά το «λουκέτο»
Η αντίδραση δεν περιορίστηκε στις ανακοινώσεις. Το απόγευμα της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου, φοιτητικές ομάδες άρχισαν να εισέρχονται στο ιστορικό συγκρότημα από την πλευρική πύλη της Τοσίτσα, έπειτα από ειδική συνεννόηση, για να προετοιμάσουν τον χώρο και να στήσουν τα τραπεζάκια τους.
Είχε προηγηθεί, την Πέμπτη, παράσταση διαμαρτυρίας στην Πρυτανεία του ΕΜΠ, ενώ οι φοιτητικοί σύλλογοι δηλώνουν αποφασισμένοι να πραγματοποιήσουν κανονικά τις εκδηλώσεις τους.
Η εξέλιξη δείχνει ότι ακόμη και οι αρχικά προβλεπόμενοι περιορισμοί μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Δεν αναιρεί, ωστόσο, την ουσία της αντιπαράθεσης.
Το ερώτημα παραμένει ποιος αποφασίζει για τον χαρακτήρα μιας επετείου που έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος.
Το Πολυτεχνείο του 1973 δεν ήταν μια εκδήλωση που οργανώθηκε με διοικητική άδεια. Ήταν μια εξέγερση που γεννήθηκε μέσα από τη συλλογική δράση των φοιτητών και απέκτησε λαϊκά χαρακτηριστικά επειδή χιλιάδες άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά τους.
Η ιστορία αυτή δεν μεταφέρεται μηχανικά στο σήμερα. Ούτε μια σημερινή πρυτανική απόφαση μπορεί να εξισωθεί με τη δικτατορική καταστολή. Ακριβώς επειδή, όμως, πρόκειται για διαφορετικές συνθήκες, η δημοκρατία οφείλει να εξασφαλίζει τον μέγιστο δυνατό χώρο στη συμμετοχή και όχι να τον περιορίζει διοικητικά.
Η μνήμη που δεν χωρά σε ένα ωράριο
Κάθε Νοέμβριο, το ελληνικό κράτος τιμά μια εξέγερση που στράφηκε εναντίον της αυθαιρεσίας της εξουσίας. Ταυτόχρονα, όμως, συχνά αντιμετωπίζει τη ζωντανή πολιτική της κληρονομιά ως ένα πρόβλημα που πρέπει να τεθεί υπό έλεγχο.
Αυτή είναι και η ουσιαστική αντίφαση των φετινών αποφάσεων.
Η εξέγερση δεν έγινε για να αποκτήσει η χώρα μια ακόμη ετήσια τελετή. Έγινε για την ελευθερία, τη δημοκρατία, την παιδεία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Γι’ αυτό και η επέτειός της δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη δυνατότητα των ανθρώπων να συγκεντρώνονται, να συζητούν, να διαφωνούν και να διεκδικούν.
Οι χώροι χρειάζονται προστασία. Οι άνθρωποι χρειάζονται ασφάλεια. Αλλά μια δημοκρατική κοινωνία οφείλει να μπορεί να εξασφαλίζει και τα δύο χωρίς να αντιμετωπίζει τη μαζική συμμετοχή ως απειλή.
Το Πολυτεχνείο δεν κινδυνεύει μόνο από όσους επιχειρούν να προκαλέσουν επεισόδια μέσα στους χώρους του. Κινδυνεύει και όταν η ιστορία του περιορίζεται σε μια ακίνδυνη τελετουργία, αποκομμένη από τις συλλογικές διεκδικήσεις που της έδωσαν νόημα.
Το 1973, το σύνθημα ήταν «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Πενήντα τρία χρόνια αργότερα, δεν μπορεί η απάντηση να είναι ένα ωράριο λειτουργίας.
