Την Τρίτη, σχεδόν τρία εκατομμύρια πελάτες της Ueno Bank στην Παραγουάη βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς πρόσβαση στα χρήματά τους. Οι κάρτες δεν λειτουργούσαν, οι μεταφορές χρημάτων είχαν σταματήσει και οι πόρτες των υποκαταστημάτων παρέμεναν κλειστές. Τρεις ημέρες αργότερα, ο πρόεδρος της χώρας είχε χάσει το αξίωμά του. Το Σάββατο βρισκόταν πλέον υπό κράτηση, αντιμέτωπος με ποινική έρευνα για την υπόθεση.
Μέσα σε τρεις ημέρες, μια τραπεζική κρίση εξελίχθηκε σε μείζονα πολιτική κρίση. Η τράπεζα που είχε εξελιχθεί σε καθημερινό εργαλείο συναλλαγών για σχεδόν τη μισή χώρα βρέθηκε στο επίκεντρο ενός σκανδάλου που αγγίζει την πολιτική ηγεσία, την Κεντρική Τράπεζα και τη διαχείριση εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων δημόσιου χρήματος.
Ο Σαντιάγο Πένια, ο οποίος ανέλαβε την προεδρία το 2023, καθαιρέθηκε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου με την ψήφο 44 γερουσιαστών. Τον εγκατέλειψε ακόμη και το συντηρητικό Κόμμα Κολοράδο, με το οποίο είχε εκλεγεί. Στη θέση του ορκίστηκε ο μέχρι τότε αντιπρόεδρος Πέδρο Αλιάννα, ενώ η Δικαιοσύνη ξεκίνησε να εξετάζει ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες του πρώην προέδρου.
Οι σχέσεις που βρέθηκαν στο μικροσκόπιο
Η Ueno δεν ήταν μια περιφερειακή τράπεζα που κατέρρευσε αθόρυβα. Μέσα σε λίγα χρόνια είχε εξελιχθεί σε σημαντικό παίκτη των ψηφιακών συναλλαγών, εξυπηρετώντας περίπου τρία εκατομμύρια ανθρώπους σε μια χώρα 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Κεντρικής Τράπεζας της 3ης Νοεμβρίου, ήταν ότι ο δείκτης φερεγγυότητάς της είχε υποχωρήσει κάτω από το μισό του ελάχιστου νόμιμου ορίου. Η εποπτική αρχή αποφάσισε να θέσει την τράπεζα σε διαδικασία εξυγίανσης.
Οι εισαγγελικές έρευνες εξετάζουν, μεταξύ άλλων, δανειοδοτήσεις προς επιχειρήσεις συνδεδεμένες με τον όμιλο που ήλεγχε την Ueno, καθώς και κινήσεις κεφαλαίων μεταξύ εταιρειών του ίδιου επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Οι ερευνητές διερευνούν εάν χρησιμοποιήθηκαν τέτοιες συναλλαγές για να αποκρυφτεί η πραγματική οικονομική κατάσταση της τράπεζας.
Και εδώ εμφανίζεται ο Πένια. Ο πρώην πρόεδρος διατηρούσε μετοχική συμμετοχή στην εταιρική δομή που συνδεόταν με την Ueno μέχρι τον Μάρτιο του 2025, όταν, σύμφωνα με τον ίδιο, πούλησε τα συμφέροντά του. Οι εισαγγελικές αρχές ερευνούν εάν, παρά τη μεταβίβαση, αξιοποίησε την πολιτική του θέση προκειμένου κρατικοί οργανισμοί να εξακολουθήσουν να διατηρούν σημαντικά κεφάλαια στην τράπεζα.
Το ποσό είναι αρκετό για να εξηγήσει γιατί η υπόθεση απέκτησε τόσο μεγάλη πολιτική διάσταση. Σύμφωνα με το Reuters, η Ueno διαχειριζόταν περίπου 850 εκατομμύρια δολάρια δημόσιων πόρων. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν και χρήματα του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ασφάλισης, του οργανισμού που συνδέεται με τις συντάξεις και την υγειονομική περίθαλψη των εργαζομένων.
Η υπόθεση αγγίζει και την ίδια την τραπεζική εποπτεία. Ο Κάρλος Καρβάγιο, που παραιτήθηκε από την προεδρία της Κεντρικής Τράπεζας καθώς εξελισσόταν η κρίση, είχε προηγουμένως διευθύνει την Ueno. Επί της θητείας του στην εποπτική αρχή, η εταιρεία απέκτησε τραπεζική άδεια. Πλέον αντιμετωπίζει και ο ίδιος κατηγορίες στο πλαίσιο της έρευνας.
Ο Πένια αρνείται οποιαδήποτε παράνομη ενέργεια. Η υπεράσπισή του υποστηρίζει ότι οι επίμαχες αποφάσεις ανήκαν στην αρμοδιότητα ανεξάρτητων θεσμών και ότι η ποινική διαδικασία θα καταλήξει στην απαλλαγή του. Οι ισχυρισμοί των εισαγγελικών αρχών δεν συνιστούν, ασφαλώς, απόδειξη ενοχής.
Το κόμμα που τον ανέδειξε αποφάσισε να τον απομακρύνει
Η πολιτική κατάρρευση του Πένια έχει και μια ιδιαίτερη διάσταση. Το Κόμμα Κολοράδο κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της Παραγουάης εδώ και δεκαετίες. Υπήρξε ο βασικός πολιτικός μηχανισμός της δικτατορίας του Αλφρέδο Στρέσνερ, που διήρκεσε από το 1954 έως το 1989, και διατήρησε σημαντικό μέρος της ισχύος του μετά την επιστροφή στη δημοκρατία.
Ο πρώην πρόεδρος Οράσιο Κάρτες, επικεφαλής του κόμματος και πολιτικός υποστηρικτής του Πένια στην εκλογή του το 2023, τάχθηκε υπέρ της διαδικασίας καθαίρεσης.
Είχε προηγηθεί η προσπάθεια του Πένια να παραιτηθεί. Το Κογκρέσο, ωστόσο, δεν αποδέχτηκε την παραίτησή του και προχώρησε στην κοινοβουλευτική διαδικασία αποπομπής.
Η διαφορά δεν ήταν τυπική. Μια απλή παραίτηση θα μπορούσε να του επιτρέψει να διατηρήσει την ιδιότητα του ισόβιου γερουσιαστή και τη συνακόλουθη ασυλία. Η καθαίρεση σήμαινε ότι δεν θα απολάμβανε αυτή την προστασία.
Λίγο μετά την ψηφοφορία εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης. Το Σάββατο 7 Νοεμβρίου, δικαστής διέταξε την προσωρινή κράτησή του σε στρατιωτική εγκατάσταση, ενώ η ποινική έρευνα συνεχίζεται.
Τα χρήματα που εξακολουθούν να λείπουν
Στην Ασουνσιόν, την πρωτεύουσα της Παραγουάης, χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας την επιστροφή των καταθέσεών τους. Οι διαδηλώσεις συνοδεύτηκαν από συγκρούσεις με την αστυνομία, ενώ η μεγαλύτερη εκπαιδευτική συνδικαλιστική οργάνωση της χώρας ανακοίνωσε κινητοποιήσεις για την προστασία των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων.
Η Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε το Σάββατο ότι είχαν καταβληθεί περίπου 160 εκατομμύρια δολάρια σε σχεδόν 1,2 εκατομμύρια καταθέτες μέσω του συστήματος εγγύησης καταθέσεων.
Παράλληλα, η Βουλή είχε ήδη εγκρίνει έκτακτες διαδικασίες προκαταβολής εγγυημένων καταθέσεων, ενώ ο νέος πρόεδρος υποσχέθηκε πλήρη αποζημίωση των πληγέντων.
Οι πληρωμές αυτές, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι έχουν αποκατασταθεί όλες οι απώλειες ή ότι έχουν λυθεί τα προβλήματα πρόσβασης στα χρήματα. Για έναν εργαζόμενο που πληρώνεται μέσω της τράπεζας, έναν συνταξιούχο ή μια μικρή επιχείρηση που εξαρτάται από τις καθημερινές ηλεκτρονικές συναλλαγές, ακόμη και λίγες ημέρες αποκλεισμού μπορούν να αποδειχθούν εξαιρετικά δύσκολες.
Η περίπτωση της Ueno φανερώνει και κάτι ακόμη: πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει μια κοινωνία όταν εκατομμύρια άνθρωποι και μεγάλα ποσά δημόσιου χρήματος συγκεντρώνονται σε έναν χρηματοπιστωτικό οργανισμό. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Παραγουανοί είχαν ανοίξει εκεί τον πρώτο τους τραπεζικό λογαριασμό. Με την κατάρρευσή της, μια εφαρμογή μετακινήσεων διέκοψε τη λειτουργία της, αφήνοντας περίπου 3.000 οδηγούς χωρίς εισόδημα, ενώ ακόμη και δημόσια κονδύλια για ενεργειακά έργα παρέμειναν δεσμευμένα.
Η Ueno δεν χρειάστηκε να διεκδικήσει κανένα πολιτικό αξίωμα για να αποκτήσει εξουσία πάνω στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Της αρκούσαν οι λογαριασμοί τους, οι συναλλαγές τους και εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια δημόσιου χρήματος. Κι όταν κατέρρευσε, το κράτος βρέθηκε να διαχειρίζεται τις συνέπειες μιας ιδιωτικής αποτυχίας που οι δικοί του εποπτικοί μηχανισμοί δεν είχαν αποτρέψει.
Η νέα κυβέρνηση καλείται τώρα να διαχειριστεί μια κρίση που δεν δημιούργησε μόνη της, αλλά προέκυψε μέσα από θεσμούς και πολιτικές σχέσεις με τις οποίες παραμένει συνδεδεμένη. Ο Αλιάννα προέρχεται από το ίδιο κόμμα και ήταν αντιπρόεδρος του Πένια μέχρι την καθαίρεσή του.
Η πτώση ενός προέδρου μέσα σε τρεις ημέρες αποτελεί εντυπωσιακή πολιτική εξέλιξη. Δεν απαντά, όμως, από μόνη της στο ποιοι επέτρεψαν στην τράπεζα να αναπτυχθεί τόσο γρήγορα, πώς ελέγχθηκαν οι συναλλαγές της και με ποια κριτήρια τοποθετήθηκαν σε αυτήν δημόσια κεφάλαια.
Ο Πένια βρίσκεται πλέον εκτός εξουσίας και αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη. Οι άνθρωποι που περίμεναν έξω από τα κλειστά υποκαταστήματα εξακολουθούν να περιμένουν κάτι πολύ πιο απλό: να μπορούν να χρησιμοποιήσουν ξανά τα χρήματά τους.



