EDITO

Η ΟΣΥ συρρικνώνεται, οι ιδιώτες επεκτείνονται

Editorial εικονογράφηση με παλιό, φθαρμένο δημόσιο λεωφορείο και επιβάτες που περιμένουν σε στάση της Αθήνας, ενώ ένα τεράστιο χέρι με κοστούμι τοποθετεί ένα καινούργιο ιδιωτικό λεωφορείο στον δρόμο, με φόντο την Ακρόπολη.

Η κυβέρνηση επεκτείνει τις ιδιωτικές αναθέσεις στις συγκοινωνίες της Αθήνας, ενώ η ΟΣΥ αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις. Νέα δεκαετής σύμβαση σχεδόν 180 εκατ. ευρώ προωθεί ένα μοντέλο που ξεκίνησε ως προσωρινή λύση στην πανδημία.

Δεν χρειάζεται να πουλήσεις μια δημόσια υπηρεσία για να την ιδιωτικοποιήσεις. Μπορείς απλώς να παραχωρείς τη λειτουργία της, κομμάτι κομμάτι, μέχρι η παρουσία των ιδιωτών να θεωρείται αυτονόητη και η ενίσχυση του δημόσιου φορέα να μοιάζει με ξεπερασμένη ιδέα. Αυτό συμβαίνει σταδιακά στις αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας.

Στις 19 Νοεμβρίου, ο ΟΑΣΑ έθεσε σε δημόσια διαβούλευση νέα δεκαετή ανάθεση 12 λεωφορειακών γραμμών σε ιδιώτη, προϋπολογισμού έως 179,78 εκατομμυρίων ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

Δεν έχει υπογραφεί ακόμη σύμβαση. Η πολιτική κατεύθυνση, ωστόσο, έχει διαμορφωθεί εδώ και χρόνια.

Το 2020, η κυβέρνηση επικαλέστηκε την πανδημία και την ανάγκη αποσυμφόρησης των λεωφορείων για να εντάξει τα ΚΤΕΛ στις συγκοινωνίες της πρωτεύουσας. Το 2024 ακολούθησε οκταετής ανάθεση 63 γραμμών, με οικονομική προσφορά περίπου 385 εκατομμυρίων ευρώ.

Τώρα οι ιδιώτες ετοιμάζονται να αναλάβουν ακόμη περισσότερες διαδρομές, αυτή τη φορά και μέσα στον πυκνό αστικό ιστό.

Η έκτακτη λύση έγινε μόνιμη πολιτική. Και η αποδυνάμωση της δημόσιας συγκοινωνίας το επιχείρημα για τη συνέχισή της.

Λιγότερα λεωφορεία, περισσότερες αναθέσεις

Τα στοιχεία της ίδιας της ΟΣΥ είναι αποκαλυπτικά. Ο διαθέσιμος στόλος μειώθηκε από 1.710 λεωφορεία το 2020 σε 1.274 το 2025. Οι οδηγοί περιορίστηκαν από 3.233 το 2021 σε 2.911 το 2025.

Μέσα σε πέντε χρόνια, τα εκτελεσμένα δρομολόγια λεωφορείων και τρόλεϊ της ΟΣΥ μειώθηκαν κατά 13,3%. Μόνο το 2025, σχεδόν ένα στα έξι προγραμματισμένα δρομολόγια δεν πραγματοποιήθηκε, κυρίως λόγω έλλειψης οδηγών.

Κι ενώ η δημόσια εταιρεία λειτουργεί με τέτοιες ελλείψεις, η κυβέρνηση διευρύνει τις συμβάσεις με ιδιώτες αντί να παρουσιάσει μια συγκρίσιμη, τεκμηριωμένη αξιολόγηση του κόστους και του αποτελέσματος των δύο επιλογών.

Ο ΟΑΣΑ υποστηρίζει ότι οι αναθέσεις απελευθερώνουν οδηγούς και λεωφορεία για να ενισχυθούν άλλες γραμμές. Αλλά χωρίς πλήρη δημόσια στοιχεία για την απόδοση αυτών των συμβάσεων, το επιχείρημα παραμένει ανεπαρκώς τεκμηριωμένο.

Η Κοινοπραξία Συγκοινωνιών Αττικής κατέγραψε το 2025 κέρδη προ φόρων περίπου 948.000 ευρώ. Η κερδοφορία της είναι γνωστή. Δεν υπάρχει όμως αντίστοιχα δημοσιευμένος συγκεντρωτικός απολογισμός που να επιτρέπει στους επιβάτες να αξιολογήσουν τα δρομολόγια, τις αστοχίες και την ποιότητα των υπηρεσιών της.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία: τα οικονομικά αποτελέσματα του ιδιώτη είναι διαθέσιμα, αλλά τα στοιχεία που χρειάζεται ο πολίτης για να κρίνει την εξυπηρέτησή του παραμένουν ελλιπή.

Δημόσιο χρήμα, ιδιωτική λειτουργία

Η νέα σύμβαση προβλέπει 81 καινούργια λεωφορεία. Μόνο ένα από αυτά απαιτείται υποχρεωτικά να είναι ηλεκτρικό, παρά τις κυβερνητικές εξαγγελίες για πράσινες συγκοινωνίες.

Ο ανάδοχος θα επιλεγεί αποκλειστικά με κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή, εφόσον πληροί τις τεχνικές προδιαγραφές.

Αυτό που παρουσιάζεται ως οικονομική αποτελεσματικότητα χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Το χαμηλότερο τίμημα δεν εγγυάται από μόνο του καλύτερες υπηρεσίες, αξιοπρεπείς εργασιακές συνθήκες ή συχνότερα δρομολόγια.

Και οι προηγούμενες συμβάσεις δεν ήταν απαλλαγμένες από προβλήματα. Έχουν επιβληθεί ρήτρες για καθυστερήσεις στην παράδοση οχημάτων, ζητήματα αμαξοστασίων και παραβάσεις κανονισμών.

Η ύπαρξη κυρώσεων δεν αποδεικνύει συνολική αποτυχία. Αποδεικνύει, όμως, γιατί χρειάζεται δημόσια αξιολόγηση πριν από νέες δεκαετείς δεσμεύσεις.

Η ιδιωτικοποίηση δεν καταργεί το κόστος για το κράτος. Αλλάζει τον τρόπο που διοχετεύεται το δημόσιο χρήμα και ποιος αναλαμβάνει τη λειτουργία της υπηρεσίας.

Το Δημόσιο εξακολουθεί να χρηματοδοτεί τις συγκοινωνίες, ενώ μέρος του συγκοινωνιακού έργου ανατίθεται σε επιχειρήσεις που επιδιώκουν, εύλογα για τη λειτουργία τους, και κέρδος.

Το ερώτημα είναι αν αυτό προσφέρει καλύτερο αποτέλεσμα από την ουσιαστική ενίσχυση της ΟΣΥ. Και η απάντηση δεν μπορεί να δίνεται εκ των προτέρων, με ιδεολογική πίστη στην αγορά.

Η αναμονή δεν μπαίνει στον ισολογισμό

Για τον εργαζόμενο που περιμένει στη στάση, η διάκριση ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό πάροχο αποκτά σημασία όταν επηρεάζει την καθημερινότητά του.

Όταν χάνεται ένα δρομολόγιο, δεν χάνονται απλώς χιλιόμετρα μεταφορικού έργου. Χάνεται χρόνος από τη δουλειά, την ξεκούραση, την οικογένεια. Και αυτό το κόστος δεν αποτυπώνεται σε κανέναν ισολογισμό.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρουσιάζει τη συμμετοχή ιδιωτών ως πρακτική απάντηση στα προβλήματα των συγκοινωνιών. Αποφεύγει, όμως, την πιο ουσιαστική πολιτική συζήτηση: γιατί μια υπηρεσία τόσο αναγκαία για τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων δεν ενισχύεται επαρκώς ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί η ίδια στις ανάγκες τους;

Η ιδιωτική ανάθεση μπορεί να καλύψει ένα προσωρινό κενό. Όταν όμως μετατρέπεται σε πάγια στρατηγική, παύει να είναι απλώς τεχνική λύση. Είναι επιλογή για το μέλλον μιας δημόσιας υπηρεσίας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι το κράτος δεν βρίσκει λεωφορεία. Είναι ότι επιλέγει ολοένα συχνότερα να αγοράζει τη λειτουργία τους από ιδιώτες, αντί να οικοδομεί τη μακροχρόνια ικανότητα του δημόσιου φορέα.

Και όσο η δημόσια συγκοινωνία υποχωρεί, τόσο ευκολότερο γίνεται να εμφανίζεται η ιδιωτικοποίησή της ως μονόδρομος.

Μόνο που οι μονόδρομοι στην οικονομική πολιτική είναι συνήθως επιλογές που κάποιος αποφάσισε να σταματήσει να αμφισβητεί.

Κοινοποίηση:

Εγγραφείτε στο Newsletter