Η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρήκε έναν καινούργιο τρόπο να επιβραβεύει την προθυμία των πολιτών: να τους πληρώνει για να καταγγέλλουν τον διπλανό τους. Όχι για οποιαδήποτε παρανομία, αλλά για συγκεκριμένες φορολογικές παραβάσεις. Η αμοιβή μπορεί να φτάσει τα 3.000 ευρώ. Η καταγγελία, λοιπόν, αποκτά επίσημο τιμοκατάλογο, με την υπογραφή του κράτους.
Η φοροδιαφυγή είναι υπαρκτό πρόβλημα. Στερεί έσοδα από το Δημόσιο και αδικεί όσους πληρώνουν κανονικά τους φόρους τους. Η αντιμετώπισή της, όμως, δεν καθιστά αυτομάτως θεμιτό κάθε μέσο. Και η επιλογή να μετατρέπεται η καταγγελία σε ευκαιρία προσωπικού κέρδους λέει αρκετά για τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τις ανθρώπινες σχέσεις.
Όλα έχουν την τιμή τους
Η ΑΑΔΕ ετοιμάζεται να ενεργοποιήσει ένα μέτρο που θεσπίστηκε το 2023, αλλά μέχρι σήμερα παρέμενε στα χαρτιά: τη χρηματική επιβράβευση πολιτών που καταγγέλλουν συγκεκριμένες φορολογικές παραβάσεις μέσω της εφαρμογής Appodixi.
Η διαδικασία ξεκινά από μια απλή απόδειξη. Ο καταναλωτής σαρώνει με το κινητό του τον κωδικό QR και η εφαρμογή ελέγχει εάν τα στοιχεία της συμφωνούν με εκείνα που έχουν διαβιβαστεί στην ΑΑΔΕ. Αν εντοπιστεί κάποια ασυμφωνία, μπορεί να υποβάλει καταγγελία, είτε επώνυμα είτε ανώνυμα.
Για να εισπράξει, ωστόσο, χρήματα, πρέπει να έχει υποβάλει επώνυμη καταγγελία και αυτή να οδηγήσει σε φορολογικό έλεγχο που θα επιβεβαιώσει την παράβαση και θα επιβάλει πρόστιμο. Η επιβράβευση αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις παραποίησης ή επέμβασης σε φορολογικούς μηχανισμούς και συστήματα έκδοσης παραστατικών. Δεν αρκεί, δηλαδή, να καταγγείλει κανείς ότι ένα κατάστημα δεν του έκοψε απόδειξη.
Εφόσον πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, η αμοιβή ισούται με το δεκαπλάσιο της αξίας της απόδειξης, με ελάχιστο ποσό τα 100 ευρώ και ανώτατο τα 3.000. Για μια παραποιημένη απόδειξη 300 ευρώ, επομένως, ο καταγγέλλων μπορεί να λάβει 3.000 ευρώ.
Τα χρήματα, μάλιστα, είναι αφορολόγητα και ακατάσχετα, ενώ δεν συμψηφίζονται με οφειλές προς το Δημόσιο. Σε μια χώρα όπου οι εργαζόμενοι βλέπουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους να χάνεται σε φόρους και κρατήσεις, η πολιτεία φροντίζει να προστατεύσει μέχρι τελευταίου ευρώ την αμοιβή του πρόθυμου καταγγέλλοντος.
Η καχυποψία ως δημόσια πολιτική
Κανείς δεν αμφισβητεί το δικαίωμα ενός πολίτη να καταγγέλλει μια παρανομία. Άλλο, όμως, η καταγγελία ως πράξη ευθύνης και άλλο ως πιθανή πηγή εισοδήματος.
Η κυβέρνηση επιλέγει να προσθέσει στις καθημερινές συναλλαγές ένα οικονομικό κίνητρο για να παρακολουθεί ο ένας τον άλλον. Ο πελάτης μπορεί να δει στην απόδειξη μια ευκαιρία για μπόνους. Ο καταστηματάρχης γνωρίζει ότι απέναντί του ενδέχεται να βρίσκεται κάποιος που έχει προσωπικό συμφέρον να εντοπίσει μια παράβαση.
Δεν σημαίνει ότι κάθε καταγγελία είναι κακόβουλη. Σημαίνει, όμως, ότι η ίδια η πολιτεία καλλιεργεί την καχυποψία και προσφέρεται να την ανταμείψει.
Το παράδοξο είναι πως το Appodixi έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερες από 225.551 καταγγελίες χωρίς χρηματική επιβράβευση, από τις οποίες 102.466 υποβλήθηκαν επώνυμα. Αντί, λοιπόν, να συζητούμε πόσες επιβεβαιώθηκαν και τι απέδωσαν οι έλεγχοι, συζητούμε πόσα χρήματα θα εισπράττει πλέον εκείνος που καταγγέλλει.
Τα μεγάλα ψάρια δεν σκανάρονται
Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα ταξική διάσταση. Το κινητό μπορεί να ελέγξει την απόδειξη ενός καφέ, μιας ταβέρνας ή ενός καταστήματος. Δεν μπορεί να αποκαλύψει περίπλοκα εταιρικά σχήματα, εικονικές συναλλαγές και οργανωμένα δίκτυα φοροδιαφυγής.
Για αυτά χρειάζονται ελεγκτές, προσωπικό, εξειδικευμένη έρευνα και ένας κρατικός μηχανισμός που δεν θα κάνει διακρίσεις ανάλογα με την οικονομική ισχύ του ελεγχόμενου.
Η κυβέρνηση διαθέτει ήδη διασυνδεδεμένες ταμειακές μηχανές, ηλεκτρονικά βιβλία και δυνατότητες ψηφιακών διασταυρώσεων. Αντί να εξηγήσει με συγκεκριμένα στοιχεία τι αποδίδουν αυτοί οι μηχανισμοί και πού αποτυγχάνουν, προβάλλει ένα ακόμη εργαλείο, αυτή τη φορά με οικονομικό δέλεαρ.
Ένα αποτελεσματικό κράτος οφείλει να εντοπίζει τη φοροδιαφυγή, όχι να εξαρτά ολοένα περισσότερο τον εντοπισμό της από το πόσο πρόθυμοι είναι οι πολίτες να παρακολουθούν και να καταγγέλλουν ο ένας τον άλλον.
Υπάρχει, άλλωστε, μια παλιά λαϊκή ρήση για μια πράξη που πολλοί αγαπούν, αλλά κανείς εκείνον που την κάνει.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη φαίνεται πως αποφάσισε να αλλάξει το δεύτερο μισό της φράσης. Όχι μόνο τον αγαπά, αλλά είναι διατεθειμένη να τον πληρώνει κιόλας. Και μάλιστα με έως 3.000 ευρώ τη φορά.





