Ένας ακόμη άνθρωπος βρέθηκε νεκρός στο κελί του στις φυλακές Αγίου Στεφάνου της Πάτρας, στις 5 Νοεμβρίου. Ήταν περίπου 63 ετών, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα και φέρεται να αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας. Τα ακριβή αίτια του θανάτου του παραμένουν αδιευκρίνιστα.
Σε οποιαδήποτε άλλη συγκυρία, η είδηση θα προκαλούσε ερωτήματα για την ιατρική παρακολούθηση ενός κρατουμένου. Στον Άγιο Στέφανο, όμως, έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά θανάτων που είχε ήδη προκαλέσει εισαγγελική παρέμβαση, καταγγελίες για τις συνθήκες κράτησης και σοβαρά ερωτήματα για την υγειονομική περίθαλψη.
Το ζήτημα δεν είναι να αποδοθούν αυθαίρετα όλοι οι θάνατοι στην ίδια αιτία. Είναι να εξηγηθεί πώς λειτουργεί ένα σωφρονιστικό κατάστημα στο οποίο τόσοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε λίγους μήνες και τι έκανε η Πολιτεία για να αποτρέψει νέα περιστατικά.
Δέκα θάνατοι και μια εισαγγελική έρευνα
Η αλληλουχία άρχισε στις 2 Απριλίου, όταν ένας 31χρονος κρατούμενος εντοπίστηκε νεκρός στο κελί του. Ακολούθησαν άλλοι τρεις θάνατοι τον ίδιο μήνα. Τον Μάιο πέθαναν ακόμη δύο κρατούμενοι, ενώ στις 3 και 5 Ιουνίου καταγράφηκαν δύο νέα περιστατικά.
Οκτώ θάνατοι μέσα σε 65 ημέρες. Ο αριθμός ήταν αρκετός για να κινητοποιήσει την Εισαγγελία Εφετών Πατρών, η οποία διέταξε έρευνα για τις αιτίες και τις συνθήκες των περιστατικών.
Στα μέσα Ιουνίου, τα τοπικά δημοσιεύματα ανέβασαν τον απολογισμό στους δέκα, συμπεριλαμβάνοντας έναν κρατούμενο που πέθανε ενώ βρισκόταν σε άδεια εκτός φυλακής. Οι διαφορετικές καταγραφές απαιτούν προσοχή, αλλά δεν μειώνουν τη σοβαρότητα των γεγονότων.
Και ενώ οι έρευνες βρίσκονταν σε εξέλιξη, τον Νοέμβριο σημειώθηκε ακόμη ένας θάνατος. Για την έκβασή τους δεν έχει εντοπιστεί ολοκληρωμένη δημόσια ενημέρωση που να απαντά συνολικά στα ερωτήματα.
Τα ευρήματα για τη μεθαδόνη και τα φάρμακα
Τον Ιούλιο, η εφημερίδα «Πελοπόννησος» δημοσίευσε μια σημαντική εξέλιξη. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της για τις τοξικολογικές εξετάσεις, σε τρεις από τους θανάτους εντοπίστηκαν θανατηφόρες επιδράσεις από τον συνδυασμό μεθαδόνης και άλλων φαρμάκων.
Οι συγκεκριμένοι κρατούμενοι συμμετείχαν σε πρόγραμμα του ΟΚΑΝΑ. Το εύρημα, εφόσον επιβεβαιωθεί από την ολοκλήρωση της δικαστικής διερεύνησης, δημιουργεί κρίσιμα ερωτήματα για τη χορήγηση και παρακολούθηση της φαρμακευτικής αγωγής.
Ποιος έλεγχε τις πιθανές αλληλεπιδράσεις; Υπήρχε επαρκής ιατρική παρακολούθηση; Τηρούνταν οι προβλεπόμενες διαδικασίες χορήγησης;
Τα στοιχεία δεν επιτρέπουν να αποδοθούν χωρίς περαιτέρω έρευνα συγκεκριμένες ευθύνες. Η μεθαδόνη αποτελεί αναγνωρισμένη θεραπευτική επιλογή για την αντιμετώπιση της εξάρτησης. Η ασφαλής χορήγησή της, όμως, απαιτεί έλεγχο, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με άλλα φάρμακα.
Παράλληλα, τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκαν αστυνομικές επιχειρήσεις για ναρκωτικά μέσα στις φυλακές. Σε μία από αυτές συνελήφθησαν έξι άτομα και κατασχέθηκαν ουσίες, μεταξύ των οποίων μεθαμφεταμίνη και συνθετική κάνναβη. Οι συλλήψεις δεν αποδεικνύουν σύνδεση με τους θανάτους, αναδεικνύουν όμως ένα πρόσθετο ζήτημα ασφάλειας και ελέγχου.
Επτακόσιοι κρατούμενοι σε φυλακή για τους μισούς
Πίσω από τις ατομικές υποθέσεις βρίσκεται ένα σοβαρό διαρθρωτικό πρόβλημα. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε η ΕΡΤ τον Ιούνιο, στις φυλακές Αγίου Στεφάνου κρατούνταν περίπου 700 άνθρωποι, όταν η χωρητικότητα του καταστήματος υπολογιζόταν μεταξύ 340 και 370 θέσεων. Πρακτικά, σχεδόν δύο κρατούμενοι για κάθε προβλεπόμενη θέση.
Ο υπερπληθυσμός δεν αποδεικνύει από μόνος του την αιτία κανενός θανάτου. Δημιουργεί, ωστόσο, πρόσθετη πίεση στην υγειονομική περίθαλψη, στην παρακολούθηση ευάλωτων ανθρώπων και στην καθημερινή λειτουργία της φυλακής.
Για τη στελέχωση των ιατρικών υπηρεσιών έχουν διατυπωθεί αντικρουόμενες εκτιμήσεις. Σωφρονιστικοί υπάλληλοι και δημοσιεύματα έχουν επισημάνει ελλείψεις, ενώ πηγές της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής υποστήριξαν ότι υπάρχει επαρκής ιατρική κάλυψη.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζονται δημοσιοποιημένα στοιχεία: πόσοι γιατροί και νοσηλευτές υπηρετούν πραγματικά, ποιες βάρδιες καλύπτουν, πόσοι κρατούμενοι χρειάζονται συστηματική παρακολούθηση και πόσο γρήγορα αντιμετωπίζονται τα επείγοντα περιστατικά.
Η προστασία της ζωής δεν είναι προνόμιο
Το πρόβλημα ξεπερνά την Πάτρα. Τον Μάρτιο του 2026, η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων επανέλαβε τις προειδοποιήσεις της για τον υπερπληθυσμό, τις ελλείψεις προσωπικού και τις ανεπαρκείς συνθήκες περίθαλψης στις ελληνικές φυλακές.
Οι διαπιστώσεις αφορούν συνολικά το σωφρονιστικό σύστημα και δεν αποτελούν πόρισμα για τους θανάτους στον Άγιο Στέφανο. Δείχνουν, όμως, ότι οι δυσλειτουργίες δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά.
Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει σχέδια για νέες φυλακές, πρόσθετες προσλήψεις και βελτίωση των υποδομών. Τέτοιες παρεμβάσεις χρειάζονται χρόνο. Η υποχρέωση προστασίας της ζωής, αντίθετα, είναι καθημερινή και άμεση.
Η φυλάκιση στερεί από έναν άνθρωπο την ελευθερία του, όχι το δικαίωμα στην υγεία και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Όταν κάποιος βρίσκεται υπό την αποκλειστική ευθύνη του κράτους, δεν μπορεί να αναζητήσει μόνος του άλλον γιατρό ή να απομακρυνθεί από συνθήκες που θεωρεί επικίνδυνες.
Γι’ αυτό οι οικογένειες των νεκρών δικαιούνται σαφείς απαντήσεις, οι κρατούμενοι ουσιαστική προστασία και η κοινωνία πλήρη λογοδοσία.
Η ποινή που επέβαλε η Δικαιοσύνη ήταν η στέρηση της ελευθερίας. Δεν ήταν η έκθεση σε κινδύνους που το κράτος οφείλει να προλαμβάνει.
