Είκοσι χρόνια. Τόσο διαρκεί η συμφωνία προμήθειας αμερικανικού φυσικού αερίου που υπέγραψε η κοινοπραξία ΑΚΤΩΡ–ΔΕΠΑ, με ρήτρες που δημιουργούν οικονομικές υποχρεώσεις ακόμη και αν δεν εξασφαλιστούν αγοραστές. Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, που πρωταγωνίστησε στην προώθηση των ενεργειακών συμφωνιών, αποπέμφθηκε από την αμερικανική πρεσβεία. Οι υπογραφές, όμως, δεν ακυρώνονται με μια παραίτηση.
Κι ενώ οι αποκαλύψεις για τα ιδιωτικά τζετ, τα πολυτελή ξενοδοχεία και τις προσωπικές οικονομικές συναλλαγές μονοπώλησαν την επικαιρότητα, το σοβαρότερο ζήτημα πέρασε σε δεύτερο πλάνο. Πώς συνδέθηκαν η αμερικανική διπλωματία, Έλληνες επιχειρηματίες και αμειβόμενοι λομπίστες σε συμφωνίες δισεκατομμυρίων;
Ο λομπίστας στο πλευρό της πρέσβειρας
Σύμφωνα με το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της Wall Street Journal, ο Χρήστος Μαραφάτσος ανέλαβε επισήμως καθήκοντα λομπίστα της ΑΚΤΩΡ στις ΗΠΑ στις 5 Νοεμβρίου 2025, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την άφιξη της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Αθήνα. Μέχρι τον Ιούνιο του 2026, η εταιρεία τού είχε καταβάλει 160.000 δολάρια, με αντικείμενο την ανάπτυξη επαφών με τον Λευκό Οίκο και τα αμερικανικά υπουργεία Εξωτερικών και Ενέργειας.
Η αμερικανική εφημερίδα υποστηρίζει ότι ο Μαραφάτσος συνόδευε την πρέσβειρα σε επίσημες διπλωματικές συναντήσεις, χωρίς να γνωστοποιείται πάντοτε στους συνομιλητές τους η επιχειρηματική του ιδιότητα. Τον Μάρτιο του 2026 ταξίδεψε μαζί της στα Τίρανα, παρουσία του επικεφαλής της ΑΚΤΩΡ, Αλέξανδρου Εξάρχου. Ακολούθησε συνάντηση με τον Αλβανό πρωθυπουργό Έντι Ράμα και, τον επόμενο μήνα, η ανακοίνωση ενεργειακής συνεργασίας που παρουσιάστηκε ως συμφωνία αξίας περίπου 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η ΑΚΤΩΡ αρνείται ότι υπήρξε αθέμιτη προώθηση των συμφερόντων της. Ωστόσο, άλλο πράγμα η διπλωματική στήριξη εμπορικών συνεργασιών και άλλο η συμμετοχή ενός ιδιώτη λομπίστα σε επίσημες επαφές χωρίς όλοι οι συνομιλητές να γνωρίζουν ποιον εκπροσωπεί.
Οι επιχειρηματίες, τα τζετ και τα 100.000 δολάρια
Οι σχέσεις της Γκίλφοϊλ με την ελληνική επιχειρηματική ελίτ δεν περιορίζονταν στις ενεργειακές συμφωνίες.
Η WSJ αποκάλυψε ότι ο εφοπλιστής Νίκος Τσάκος φέρεται να κάλυψε πολυτελείς μετακινήσεις και διαμονή της στο Παρίσι. Η πρώην πρέσβειρα συμμετείχε επίσης στην ονοματοδοσία δεξαμενόπλοιου της εισηγμένης στη Νέα Υόρκη Tsakos Energy Navigation.
Παράλληλα, δημοσιοποιήθηκαν μηνύματα σύμφωνα με τα οποία ζητούσε 100.000 δολάρια από δωρητή των Ρεπουμπλικανών για προσωπικό λογαριασμό της American Express, ενώ φέρεται να προσέφερε πρόσβαση σε κυβερνητικούς αξιωματούχους. Η Γκίλφοϊλ αμφισβήτησε τη γνησιότητα των μηνυμάτων, τα οποία η εφημερίδα υποστηρίζει ότι επαλήθευσε.
Οι καταγγελίες οδήγησαν στην αποπομπή της στις 13 Οκτωβρίου. Η παραίτηση δεν συνιστά απόδειξη παρανομίας, ενώ ο έλεγχος για πιθανά ασυμβίβαστα και οικονομικές διευκολύνσεις δεν περιορίζεται απαραίτητα στην ίδια.
Το δημόσιο συμφέρον πίσω από τις συμφωνίες
Η Atlantic SEE LNG Trade, με μετόχους την ΑΚΤΩΡ κατά 60% και τη ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%, έχει δεσμευτεί να αγοράζει από την αμερικανική Venture Global ένα εκατομμύριο τόνους LNG ετησίως, από το 2030 και για είκοσι χρόνια.
Το πρόβλημα βρίσκεται στις ρήτρες «take or pay», που προβλέπουν πληρωμή συμφωνημένων ποσοτήτων ακόμη και αν δεν παραληφθούν. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την Καθημερινή, οι διαπραγματεύσεις για δεσμευτικές μακροχρόνιες πωλήσεις προς Ουκρανία, Ρουμανία και Βουλγαρία δεν έχουν αποδώσει.
Η κοινοπραξία αντιτείνει ότι διαθέτει δεσμευτικές συμφωνίες πώλησης με την Αλβανία και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, οι οποίες καλύπτουν τις συμφωνημένες ποσότητες και περιορίζουν τον εμπορικό κίνδυνο. Η αποτελεσματικότητα αυτής της κάλυψης, όμως, εξαρτάται από τους όρους και την υλοποίηση των συμβάσεων.
Το ερώτημα αφορά ευθέως και την ελληνική κυβέρνηση. Πόσο εκτεθειμένη είναι οικονομικά η ΔΕΠΑ; Ποιες εγγυήσεις έχουν εξασφαλιστεί; Και ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο εάν οι συμφωνίες δεν εξελιχθούν όπως προβλέπεται;
Όταν το παρασκήνιο εξαφανίζεται από την είδηση
Η πλατφόρμα Apotypos εξέτασε 57 δημοσιεύματα από 24 ελληνικά μέσα σχετικά με τις αρχικές αποκαλύψεις της WSJ. Τα 19 αναπαρήγαγαν τη φράση που αποδόθηκε στην Γκίλφοϊλ περί ανατροπής κυβερνήσεων. Μόλις επτά μέσα ανέφεραν την ΑΚΤΩΡ ή τον λομπίστα της.
Στο ίδιο δείγμα, δημοσιεύματα μέσων που συνδέονται ιδιοκτησιακά με τον Αλέξανδρο Εξάρχου, δεν περιείχαν σχετικές αναφορές. Η αποδελτίωση δεν αποδεικνύει σκοπιμότητα ούτε καλύπτει ολόκληρο τον ελληνικό Τύπο. Καταγράφει, ωστόσο, μια αξιοσημείωτη διαφορά στην προβολή των αποκαλύψεων.
Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετώπισε την αποπομπή ως εσωτερικό ζήτημα των ΗΠΑ. Πράγματι, ο διορισμός και η απομάκρυνση μιας πρέσβειρας δεν είναι ελληνική αρμοδιότητα. Οι συμφωνίες, όμως, στις οποίες συμμετέχει ελληνική δημόσια επιχείρηση είναι και ελληνική υπόθεση.
Η αποπομπή της Γκίλφοϊλ αποτέλεσε το πιο θορυβώδες μέρος της ιστορίας. Το πιο σημαντικό, όμως, αφορά τις συμφωνίες που υπογράφηκαν, τους όρους τους και τις υποχρεώσεις που παραμένουν σε ισχύ.
