Η Ελλάδα αποφάσισε να απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το μέτρο ως αναγκαία παρέμβαση απέναντι στον ψηφιακό εθισμό, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και τους κινδύνους για την ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Η ανάγκη προστασίας των παιδιών δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Εκείνο που αμφισβητείται είναι η αποτελεσματικότητα της απαγόρευσης. Ιδιαίτερα όταν χώρες που προηγήθηκαν έχουν ήδη αναγκαστεί να αντιμετωπίσουν τα όρια των συγκεκριμένων πολιτικών.
Και κάπου εδώ αρχίζει η δεύτερη ανάγνωση. Γιατί το να ψηφίζεις έναν νόμο που απαγορεύει κάτι είναι σχετικά εύκολο. Το να αποδεικνύεις ότι ο νόμος προστατεύει πραγματικά αυτούς για τους οποίους θεσπίστηκε είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Αυστραλία: Η απαγόρευση πέρασε, τα παιδιά παρέμειναν online
Τον Δεκέμβριο του 2025, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που εφάρμοσε πανεθνική απαγόρευση λογαριασμών social media για παιδιά κάτω των 16 ετών.
Τα πρώτα επίσημα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν δικαιώνουν την εικόνα μιας αποτελεσματικής απομάκρυνσης των ανηλίκων από τις πλατφόρμες.
Σύμφωνα με έρευνα της αυστραλιανής ρυθμιστικής αρχής eSafety, τρεις μήνες μετά την εφαρμογή του μέτρου, το 81,5% των παιδιών εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί τουλάχιστον μία από τις περιορισμένες πλατφόρμες, έναντι 85,9% προηγουμένως.
Η κατοχή λογαριασμών μειώθηκε από 52,4% σε 42,1%, καταγράφοντας μια υπαρκτή αλλά περιορισμένη επίδραση. Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι η καθημερινή χρήση υποχώρησε ελάχιστα, από περίπου 60% σε 58%.
Η έρευνα κατέγραψε αδυναμίες στους ελέγχους ηλικίας, με ανηλίκους να διατηρούν υπάρχοντες λογαριασμούς ή να δημιουργούν καινούριους. Παράλληλα, διαπιστώθηκε μειωμένη γνώση των γονέων για τη διαδικτυακή δραστηριότητα των παιδιών τους.
Η αυστραλιανή εμπειρία δεν αποδεικνύει ότι κάθε ηλικιακός περιορισμός είναι άχρηστος. Δείχνει, όμως, πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η απόσταση ανάμεσα στη νομοθετική εξαγγελία και την πραγματικότητα.
Στη Γαλλία, η απαγόρευση σκόνταψε στο Σύνταγμα
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα για την Ελλάδα είναι η γαλλική περίπτωση. Τον Ιούλιο του 2026, η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε νομοθεσία για την απαγόρευση πρόσβασης στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 14 Αυγούστου, το Συνταγματικό Συμβούλιο έκρινε τη γενική απαγόρευση αντισυνταγματική.
Το σκεπτικό δεν αμφισβητούσε την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων, αλλά τον δυσανάλογο περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και επικοινωνίας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές ανάγκες των παιδιών ή οι κίνδυνοι κάθε πλατφόρμας.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αντίστοιχους προβληματισμούς κατέγραψε και η Επιστημονική Υπηρεσία της ελληνικής Βουλής, επισημαίνοντας ζητήματα αναλογικότητας και ασάφειες στο πεδίο εφαρμογής του νομοσχεδίου.
Η ελληνική ρύθμιση ψηφίστηκε, παρότι η γαλλική εμπειρία είχε ήδη αναδείξει σοβαρά νομικά εμπόδια. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ελληνικός νόμος είναι αντισυνταγματικός. Σημαίνει, όμως, ότι οι ενστάσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως δευτερεύουσες λεπτομέρειες.
Η Gen Z, το Νεπάλ και το διαδίκτυο ως χώρος διεκδίκησης
Η συζήτηση αποκτά διαφορετική διάσταση αν κοιτάξει κανείς όσα συνέβησαν στο Νεπάλ τον Σεπτέμβριο του 2025. Η απόφαση της κυβέρνησης να μπλοκάρει 26 πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης προκάλεσε μαζικές κινητοποιήσεις νέων, οι οποίες εξελίχθηκαν σε αιματηρή εξέγερση, με νεκρούς και την παραίτηση του πρωθυπουργού Κ.Π. Σάρμα Όλι.
Η απαγόρευση λειτούργησε ως αφορμή. Η οργή για τη διαφθορά, την οικονομική ανισότητα και την πολιτική ελίτ είχε προηγηθεί. Η σημαία του Λούφι από το One Piece έγινε ένα από τα αναγνωρίσιμα σύμβολα μιας γενιάς που χρησιμοποίησε τα κοινωνικά δίκτυα ως εργαλείο συλλογικής δράσης.
Φυσικά, στο Νεπάλ επρόκειτο για γενικευμένο αποκλεισμό πλατφορμών και όχι για ηλικιακό περιορισμό όπως στην Ελλάδα. Ωστόσο, το παράδειγμα αναδεικνύει μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται: για τη Gen Z το διαδίκτυο δεν αποτελεί μόνο μέσο ψυχαγωγίας, αλλά και χώρο ενημέρωσης, πολιτικής έκφρασης και κοινωνικής οργάνωσης.
Ο περιορισμός των παιδιών δεν αρκεί για να περιοριστεί το πρόβλημα
Η ελληνική νομοθεσία μεταφέρει την ευθύνη επαλήθευσης της ηλικίας στις πλατφόρμες, με δυνατότητα αξιοποίησης του Kids Wallet και άλλων τεχνολογικών λύσεων. Αυτό, όμως, δεν απαντά στο σημαντικότερο ερώτημα: τι αλλάζει στον σχεδιασμό των ίδιων των social media;
Η UNICEF έχει προειδοποιήσει ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί, από μόνοι τους, δεν εξασφαλίζουν την ασφάλεια των παιδιών. Μπορεί μάλιστα να τα ωθήσουν σε λιγότερο ελεγχόμενους ψηφιακούς χώρους.
Η ουσιαστική προστασία απαιτεί ασφαλέστερους αλγορίθμους, αποτελεσματικό έλεγχο του επιβλαβούς περιεχομένου, ψηφιακή εκπαίδευση και πραγματική λογοδοσία των τεχνολογικών κολοσσών.
Δεν είναι παράλογο να μπαίνουν όρια στην πρόσβαση των παιδιών. Παράλογο είναι να αντιμετωπίζεται το όριο ηλικίας ως επαρκής απάντηση σε ένα πρόβλημα που δημιουργείται και συντηρείται από τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να μπορεί μια κυβέρνηση να ανακοινώνει ότι κράτησε τα παιδιά μακριά από τα social media. Είναι να μπορεί να αποδείξει ότι τα έκανε πραγματικά ασφαλέστερα.
