Η κυβέρνηση μιλά για προστασία των δανειοληπτών, την ώρα που φέρνει στη Βουλή μια διάταξη που μπορεί να κάνει την κατάσχεση ευκολότερη. Με το άρθρο 23 του νέου νομοσχεδίου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η συμφωνία που υπογράφει κάποιος για να ρυθμίσει το χρέος του θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για να κινηθεί η διαδικασία κατάσχεσης εναντίον του, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως διαταγή πληρωμής.
Για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να κρατήσει το σπίτι του ή να σώσει την επιχείρησή του, η ρύθμιση δεν είναι απλώς ένα οικονομικό συμφωνητικό. Είναι συχνά η τελευταία διέξοδος πριν από τον πλειστηριασμό. Πλέον όμως, η ίδια αυτή προσπάθεια θα μπορεί να του στερήσει ένα σημαντικό στάδιο δικαστικής προστασίας, εάν αργότερα δεν καταφέρει να ανταποκριθεί στις δόσεις του.
Η διάταξη έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση των Δικηγορικών Συλλόγων, που ζητούν την απόσυρσή της. Και η καταγγελία τους δεν αφορά κάποια δευτερεύουσα νομική λεπτομέρεια, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ένας πολίτης θα μπορεί να υπερασπιστεί την περιουσία του.
Μια υπογραφή που μπορεί να στραφεί εναντίον του οφειλέτη
Το επίμαχο άρθρο προβλέπει ότι η σύμβαση ρύθμισης αποκτά ισχύ «εκτελεστού τίτλου». Με απλά λόγια, μπορεί να αποτελέσει τη νομική βάση για να ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση.
Αν οι καθυστερημένες πληρωμές ξεπεράσουν συνολικά την αξία τριών δόσεων, ο πιστωτής θα μπορεί να καταγγείλει τη συμφωνία. Τότε επανέρχεται το χρέος όπως είχε διαμορφωθεί πριν από τη ρύθμιση, αφού αφαιρεθούν όσα έχουν ήδη πληρωθεί.
Το σημαντικότερο είναι όσα ακολουθούν. Η υπογεγραμμένη σύμβαση θα αρκεί ως εκτελεστός τίτλος, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η έκδοση διαταγής πληρωμής.
Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι καταγγέλλουν ότι με αυτόν τον τρόπο παρακάμπτεται ένας σημαντικός δικαστικός έλεγχος, ενώ αμφισβητούν αν διασφαλίζεται επαρκώς ο σωστός υπολογισμός της οφειλής. Πώς θα ελέγχεται το ποσό που διεκδικείται, όταν έχουν προηγηθεί καταβολές, τόκοι και πρόσθετες χρεώσεις;
Η κατάσχεση δεν θα είναι αυτόματη και δεν καταργείται κάθε δυνατότητα δικαστικής αντίδρασης. Ο κίνδυνος, όμως, είναι συγκεκριμένος: ο πολίτης μπορεί να βρεθεί πιο κοντά στην αναγκαστική εκτέλεση, χωρίς να έχει προηγηθεί η διαδικασία ελέγχου που συνδέεται με τη διαταγή πληρωμής.
Μια δεύτερη ευκαιρία που μπορεί να κλείσει την επόμενη
Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νομοσχέδιο ως ένα ακόμη βήμα για την προστασία των οφειλετών. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, ανώτατη προκαταβολή 15% στις απευθείας ρυθμίσεις, συγκεκριμένες προθεσμίες για τους πιστωτές και προστασία από κατασχέσεις όσο ο δανειολήπτης τηρεί τη συμφωνία του.
Τι συμβαίνει, όμως, όταν ο άνθρωπος που δυσκολευόταν εξαρχής να πληρώσει δεν καταφέρνει τελικά να ανταποκριθεί; Εκεί η υποτιθέμενη δεύτερη ευκαιρία μπορεί να μετατραπεί σε ακόμη μεγαλύτερο αδιέξοδο.
Το νομοσχέδιο, πέρα από το ότι διευκολύνει τη διαδικασία κατάσχεσης, προβλέπει επίσης ότι, αν μια τέτοια ρύθμιση χαθεί, τα ποσά που περιλαμβάνονταν σε αυτή δεν θα μπορούν να ενταχθούν ξανά στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Στην πράξη, δηλαδή, ο οφειλέτης τιμωρείται επειδή δεν κατάφερε να τηρήσει μια συμφωνία που είχε υπογράψει ακριβώς επειδή αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες. Αντί να του προσφέρεται μια νέα διέξοδος, περιορίζονται ακόμη περισσότερο οι επιλογές του.
Ένας εργαζόμενος μπορεί να χάσει τη δουλειά του, ένας επαγγελματίας να δει το εισόδημά του να συρρικνώνεται, μια οικογένεια να μην καταφέρνει πλέον να καλύψει ούτε τις βασικές της ανάγκες. Η αδυναμία πληρωμής δεν είναι απαραίτητα άρνηση ή έλλειψη προσπάθειας. Και το να στερείς από έναν άνθρωπο τη δυνατότητα να αναζητήσει νέα ρύθμιση επειδή απέτυχε η προηγούμενη δεν αντιμετωπίζει το οικονομικό του αδιέξοδο. Το βαθαίνει.
Πίσω από τα δισεκατομμύρια, ο φόβος της επόμενης δόσης
Στο τέλος Ιουνίου 2026, οι εγχώριοι servicers διαχειρίζονταν μεταβιβασμένα δάνεια ονομαστικής αξίας 79,65 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Σχεδόν 25 δισ. αφορούσαν στεγαστικά δάνεια, ενώ περίπου 10 δισ. συνδέονταν με ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες και ατομικές επιχειρήσεις.
Αυτά τα ποσά δεν είναι χρήματα που πρόκειται απαραίτητα να εισπραχθούν. Δείχνουν, όμως, το μέγεθος των οφειλών που βρίσκονται υπό τη διαχείριση των συγκεκριμένων εταιρειών.
Για τους ανθρώπους πίσω από αυτά τα δάνεια, το πρόβλημα δεν τελειώνει στους αριθμούς. Είναι η αβεβαιότητα για το αν θα μπορέσουν να πληρώσουν τον επόμενο μήνα, η διαρκής πίεση μιας οφειλής που δεν μπορούν να διαχειριστούν και ο κίνδυνος να χάσουν την περιουσία τους.
Κι ενώ το νομοσχέδιο υπόσχεται μεγαλύτερη προστασία, η επίμαχη διάταξη θέτει ένα σοβαρό ερώτημα: πόση προστασία απομένει τελικά σε εκείνον που αδυνατεί να πληρώσει;
Το άρθρο 23 δεν έχει ακόμη ψηφιστεί. Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να απαντήσει στις ενστάσεις των δικηγόρων και να διασφαλίσει ότι ο οφειλέτης δεν θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια ταχύτερη διαδικασία κατάσχεσης χωρίς επαρκείς εγγυήσεις.
Γιατί η αδυναμία πληρωμής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν παραίτηση από τη δικαστική προστασία. Και μια υπογραφή που μπαίνει για να σωθεί ένα σπίτι δεν πρέπει να μετατρέπεται σε συντομότερο δρόμο για να χαθεί.
